ایمنی وآتش نشانی

 

 

 


بسمه تعالی

 

 

 

 

جزوه آموزشی:

 

 

 

1.      مبانی تئوریک فرماندهی

2.      تاکتیک ها و تکنیک های  فرماندهی 

3.      روش های فرماندهی

4.      سلسله مراتب فرماندهی

5.      مدیریت بحران

 

 

 

 

 

سازمان شهرداری ها و دهیاریهای  کشور

1385

 

 

 

مقدمه

مدیریت و سازماندهی از جمله  مهم ترین وحیاتی ترین شاخصه ها در پیشبرد امور و انجام موفق ماموریت های محوله در هر سازمانی به شمار می آید. در این بین نقش فرماندهی و مدیریت در سازمان ها و واحد های آتش نشانی و خدمات ایمنی که وظیفه حفاظت از مال و جان شهروندان در برابر انواع حوادث را بر عهده دارند، بسیار حساس و مهم می باشد.

سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور با عنایت به رسالتی که در زمینه هدایت ،نظارت و پشتیبانی از شهرداری ها و سازمان های وابسته بر عهده دارد،با همکاری دفاتر هماهنگی خدمات شهری و آموزش ومطالعات کاربردی برای اولین بار اقدام به برنامه ریزی جهت برگزاری یک دوره آموزش سراسری تحت عنوان  "دوره سازماندهی فرماندهی آتش نشانی "برای مدیران و فرماندهان آتش نشانی شهرداری های کشور نموده است که به صورت هماهنگ در4 منطقه کشور برگزار خواهد شد.

به منظور بهره مندی مطلوب تر شرکت کنندگان در این دوره ، این مجموعه شامل مباحث مطروحه در کلاس ها، تهیه و تدوین شده است.در انتخاب سر فصل های آموزشی که با همکاری مدیران عامل محترم سازمان های آتش نشانی و خدمات ایمنی و کارگروه مشورتی آموزش آتش نشانی ها تهیه گردیده ، تلاش شده تا آموزش ها مبتنی بر تجربه های واقعی و با توجه به شرایط آتش سوزی ها و حوادث کشور بوده و به صورت یکسان و در 2 زمینه تئوری و عملی در جهت رفع مشکلات و سئوالات احتمالی فرماندهان ومدیران ارایه گردد.در این راستا سرفصل های عام دوره عبارتند از:مبانی تئوریک فرماندهی،تاکتیک ها وتکنیک های فرماندهی،مدیریت بحران،سلسله مراتب فرماندهی و آشنایی با ماشین آلات و تجهیزات می باشد.

در پایان از تمامی کسانی که در تهیه و تدوین جزوه و آموزش این دوره همکاری نموده اند تشکر می گردد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سرفصل های دوره

 

1-    ویژگیهای فرمانده 

 

2- قبول مسئولیت :

مزایای فرماندهی

قبول فرماندهی

حالت‌های فرماندهی

واگذاری فرماندهی

 

3- ارزیابی موقعیت :

تعریف ارزیابی روشهای ارزیابی از راه مشاهده  

طرح قبل از آتش‌سوزی

تعریف فاکتورهای آتش‌سوزی : (ساختمان آتش‌سوزی نوع تصرف خطر جانی نظم و ترتیب منابع اقدام)

 

4- ارتباطات :

مشکلات ارتباطات کمبودهای آموزش مشکلات سازمانی ارتباطات مشکلات تجهیزات تکنیک‌های ارتباط (روبرو رادیو کامپیوتر) اولین گزارش کنترل ارتباط

 

5 - شناسایی حالت : گردش حادثه موقعیت حادثه اثرات حادثه شرایط ساکنین حفاظت اموال   راه ورودیها ایجاد تهویه عملیات دفاعی عملیات حاشیه‌ای پشتیبانی کنترل عملیات

 

 

اولویت‌های تاکتیکی فرمانده : عملیات نجات کنترل آتش سوزی حفظ اموال 

نیازهای تاکتیکی فرمانده : حمله زنجیره‌ای داخلی جستجو کنترل بررسی مجدد

 

6 - سازماندهی صحنه عملیات

تفویض مسئولیت نیروها نقش شاخه‌ها تعیین وظایف شاخه‌ها ایمنی استقرار روابط عمومی دسترسی تهیه آب ارتباط با پلیس

 

7-  مرور ارزیابی :

      اقلام ارزیابی مقدماتی :  ایمنی مرحله آتش‌سوزی پیشرفت اقدام صحیح محل حمله و وسعت

8-  شناسایی انواع تصرف‌ها  :

بررسی وضعیت شهر به لحاظ آسیب پذیری

تعریف انواع تصرف‌ها

9-  مدیریت بحران:

تعاریف و مفاهیم

اردوگاه اضطراری

روش‌های مداخله در بحران

مدیریت سوانح طبیعی در ژاپن

مدیریت سوانح طبیعی در پاکستان

مدیریت سوانح طبیعی در نپال

سازمان متولی مدیریت بحران در کشور


 

ویژگیهای فرماندهی

فرماندهی در  عملیات اطفای آتش سوزی عبارت است از توانایی و فلسفه ای که فرمانده در کار رهبری خود اعمال می کند ، شخصیت فرمانده یک عامل مهم و تعیین کننده است که نقش مهمی را در رهبری و کنترل پرسنل ایفا می کند . ویژگیهای مورد نظر و مطلوب فرمانده عبارتند از :

1.    احترام گذاردن به کار و وظیفه

2.    قابلیت حفظ خونسردی

3.    دانش فرماندهی

4.    تمایل داشتن به نقش فرماندهی

5.    توانایی ایجاد فضای مثبت و حفظ ثبات از نظر روانشناسی

6.    داشتن آمادگی جسمانی

7.    منصف بودن

8.    داشتن قاطعیت به هنگامی که شرایط ارتباطی اقدام به ریسک کردن را ایجاب می کند

9.    در نظر داشتن تمام پرسنل و درک ظرفیت ها و محدودیت های آنان

10.                       احترام به مراتب فرماندهی

11.                       توانایی در سازماندهی

12.                       دارای انضباط و ثابت قدم بودن

 

قبول مسئولیت فرماندهی

عملیات موفقیت آمیز در آتش سوزی یا حوادث نیاز به کارگیری یک سیستم مدیریت کلی موثر و مهارت های یک فرمانده عملیات آزموده و قوی دارد . عدم درک اهمیت نقش فرماندهی اثر کاملا معکوس در عملیات آتش نشانی دارد و عواقب ناشی از آن بیش از آن چیزی است که بتوان تصور کرد.

مزایای فرماندهی

روش فرماندهی به سبب ایجاد تحرک و یکپارچه عمل نمودن هر کسی در موارد ذیل خواهد بود:

1. مسئولیت فرماندهی را در یک فرد شاخص از طریق یک سیستم استاندارد شناسایی و تعیین هویت و تثبیت می نماید.

      2. این اطمینان را به وجود آورد که یک فرماندهی مستقیم ، کارآمد و قابل مشاهده در حداقل زمان به

         وجود آمده است .

     3. یک چهارچوب و الگوی فرماندهی به وجود آورد که بطور واضح اهداف و وظایف فرمانده عملیات را

        مشخص نماید. 

می توان روش فرماندهی را به عنوان عاملی که برای یک نفر دستور صادر می کند ، تلقی نمود. چنین حالتی هویت شخص فرمانده ، وظایف فرماندهی و پست فرماندهی ( محل استقرار ) را مشخص می کند و او را در موقعیتی قرار می دهد که بتواند از افسران ستادی ،‌عملیات و سایر پرسنل کلیدی در مواقع لزوم از کمک آنان بهره مند گردد.

 

 

 

قبول فرماندهی

به طور طبیعی فرمانده اولین گروه عملیاتی که به محل حادثه یا آتش سوزی می رسد باید با پذیرش و قبول مسئولیت فرماندهی ، شروع عملیات را به عهده بگیرد . فرمانده این گروه تا زمانی که فرمانده ارشد تری به صحنه نرسیده ، باید تداوم عملیات را حفظ کند و به محض ورود فرد مافوق اطلاعات لازم  را در اختیار وی می گذارد و کسب تکلیف در جهت واگذاری یا استمرار فرماندهی نماید و مطابق با دستور صادره اقدام کند.به این ترتیب در همه موارد وجود بیش از یک فرمانده عملیات در صحنه عملیات برای دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده عملا غیر ممکن است .

 

حالت های فرماندهی

الف فرماندهی متحرک

معمولا وقتی که اولین گروه عملیاتی به محل میرسند باید تحقیقات و بررسی های لازم را به عمل آورند . دراین هنگام نیروهای واحد عملیاتی در وضعیت)      ( staging Iباقی می مانند و سایر گروههای وارد شده به صحنه عملیات با حدود یک بلوک از محل حادثه فاصله گرفته و مستقر می شوند معمولا فرمانده مسئول به همراه گروه برای انجام بررسی روانه می شود و از طریق بی سیم دستی دستورات لازم را جهت حفظ و کنترل موقعیت و وظایف گروههای عملیاتی تحت الامر ارسال می کند . در حقیقت ، و با این شیوه یک فرماندهی متحرک را به وجود می آورد .

 

ب- فرماندهی مستقر

به علت شرایطی از قبیل حجم اتش سوزی ، پیچیدگی وضعیت تصرف و ساکنان  محل و یا امکان گسترش آتش سوزی ، بعضی از سناریوها نیاز به یک فرماندهی قوی و مستقیم از موقعیت بیرونی دارد. در این شرایط فرمانده در ابتدا در محلی خارج از صحنه محلی را به عنوان مرکز فرماندهی به وجود می آورد و تا هنگامی که عهده دار فرماندهی صحنه است در آنجا باقی می ماند و کنترلها و اقدامات لازم و مناسب را از همان محل اعمال می کند.

فرمانده با تجربه وقتی از اختیار" فرماندهی مستقر " صرف نظر می کند که تشخیص دهد شرکت مستقیم او در صحنه عملیات ،‌اثرات حیاتی و سازنده در به وجود آمدن نتیجه مثبت حمله دارد ، ضمن اینکه باعث به وجود آمدن شرایط ایمنی بیشتر برای افراد گروه خواهد بود.

 

واگذاری فرماندهی

با فرض اینکه فرماندهی عملیات باید به وسیله اولین واحد عملیاتی مستقر در صحنه یا فرمانده واحد عملیاتی که وارد می شود صورت پذیرد ، شرایطی نیز وجود دارد که باید فرماندهی عملیات در اسرع وقت به فرد با تجربه دیگری که مقام مافوق محسوب می شود واگذار شود . یکی از این موارد هنگامی است که یک افسر عملیاتی لحظاتی پس از حضور اولین واحد عملیاتی در محل حاضر می شود . از موارد دیگر زمانی است که افسر عملیاتی همراه اولین نیروی مستقر در محل با شرایط تاکتیکی ویژه ، نجات فوری مواجه شود یا خطر خاصی پرسنل تحت امرش را در صحنه عملیات تهدید نماید . و نیاز به حضورش در کنار و همراه آنها باشد.


ارزیابی موقعیت

تعریف ارزیابی

تخمین زدن یا برداشت  اولیه ازصحنه حریق یا حادثه در ابتدای عملیات را گویند که عبارتست از یک مرحله سیستماتیک شامل بررسی و سنجش سریع از فاکتور های مهم و حساس مربوط به صحنه عملیات که در اثر آن می توان طرح حمله سریع را براساس همین فاکتور ها در عملیات مربوطه پیاده نمود.

ارزیابی اولیه بلافاصله پس از دریافت گزارش و مخاطره آتش سوزی یا حادثه شروع می شود و شامل اطلاعات مربوط به ساکنین محل حادثه یا آتش سوزی ، اطلاعات کلی در مورد محل و مکان حادثه و واکنش انجام شده ، شرایط جوی محل ، نوع مواد در حال سوختن ، تعداد افراد محاصره در آتش سوزی ، وسعت و میزان توسعه و ...... را شامل می شود.

 

طرح قبل از آتش سوزی

یک عامل پشتیبانی کننده مهم در مرحله ارزیابی ، طرح قبل از آتش سوزی می باشد و اکثریت سازمانهای آتش نشانی چنین اقداماتی را در برنامه های خود که شامل شناسایی منطقه و موقعیت تصرف بناها می باشد منظور می کنند. آن چیزهایی که در این شناسایی کسب می شود عبارتند از مشخص کردن و ثبت هر گونه خصوصیات هم که می تواند در اطفای حریق موثر باشد. این اطلاعات به دست آمده را معمولا" در دفتر های مخصوص که به همراه دارند ثبت و ضیط نموده ودر خودروهای فرماندهی به عنوان جزئی از تجهیزات و فایل سیار قابل دسترس قرار می دهند. داشتن طرح قبل از آتش سوزی دارای مزیت هایی است که می تواند شرایط ایده آل را برای اجرای عملیات فراهم سازد. این شناسائی ها و بررسی های تاکتیکی عمدتا" در روشنائی روز وتحت شرایطی که آتش سوزی وجود ندارد صورت می گیردو زمان کافی برای دیدن ، تصمیم گیری ، ترسیم و بازنگری مجدد آن برای پرسنل به لحاظ اینکه کاملا" و به درستی قابلیت انجام داشته باشد وجود دارد. هر چند که در شرایط واقعی صحنه های حریق و حادثه فرصت ها برای تصمیم گیری و به کاربستن شرایط تمرینی با بسته های عملیاتی ممکن است کاملا متفاوت و مغایر باشد .

 

تعریف فاکتور های آتش سوزی

فرمانده عملیات نیازمند سیستمی است که وی را قادر به استفاده از اطلاعات مربوط به آتش سوزی سازد. بدون وجود این سیستم ، امکان ارزیابی شرایط ناممکن است و نمی تواند از عهده وظایف و مسئولیت های فرماندهی برآید.

فاکتور های آتش سوزی حاوی یک لیست از اقلام اساسی است که فرمانده عملیات هنگام ارزیابی شرایط تاکتیکی باید آنها را در نظر بگیرد.

این فاکتورها عا عبارتند از :

1-   ساختمان

اندازه- مساحت و ارتفاع- وضعیت داخلی از نظر دسترسی ( پله ها ، راهروها ، آسانسورها) نوع ساختمان توانایی مقاومت در مقابل آتش سوزی عمر ساختمان نقاط ضعف ارزش- تفکیکات داخلی- مکانهای جداسازی شده ورودی های افقی و عمودی شفت ها و کانال های تاسیسات محل های خروجی شامل درب ها پنجره ها ، عوامل حفاظتی خصوصیات کاربردی- فضاهای مخفی- دسترسی از بیرون اثری که اتش سوزی ایجاد کرده است- مدت زمانی که آتش سوزی ادامه داشته و اثرات آن برروی ساختمان- چه مقدار از ساختمان باقی مانده است.

2-   آتش سوزی

مفدار آتش سوزی- دامنه آتش سوزی در ساختمان یا تصرف مربوطه- محل و موقعیت صحنه آتش سوزی از هنگام شروع ، شعله ور شدن- مسیر حرکت آتش سوزی

3-   نوع تصرف

خصوصیات محل تصرف- نوع تصرف( تجاری- عمومی- اداری- صنعتی و ....) ارزش و محتوای تصرف حجم آتش سوزی-  وضعیت آتش سوزی(باز- بسته، اشغال شده، خالی،زیر زمین)

4-   خطر جانی

       محل قرار گرفتن ساکنین تعداد ساکنین- وضعیت ساکنین عدم توانائی ساکنین- اقدام لازم جهت جستجو و نجات- زمان تقریبی که آتش سوزی بر روی مصدومین اثر گذاشته- کنترل تماشاچیان- خطراتی که متوجه پرسنل عملیاتی است- مشخصات مسیر نجات- خیابانهای مسیر

5-   نظم و ترتیب

دسترسی- ترتیب و چگونگی قسمت داخلی محل حادثه- دسترسی ، فاصله بیرونی از محل حادثه- قابلیت احتراق محل- درجه آتش سوزی حجم و مقدار بیشترین سمت خطر خیابان مسیر- زمان تقریبی اثر آتش سوزی- موانع موجود در مقابل اتش سوزی- توانایی، محدودیت در حرکت تجهیزات آتشنشانی و استفاده از آن‌ها در ساختمان های چند طبقه

6-    منابع

منابع تهیه آب- فراوانی منابع تهیه آب- تعداد و محل های شیرهای آب آتش نشانی- وسایل جلوگیری و پیشگیری از بروز آتش سوزی ( کاشف ها- علایم اخطاری- اسپرینکلرها- لوله های آب)

7-   اقدام

اثری که اقدام انجام شده داشته است- کارهایی که نیاز به انجام آنها می باشد- صحنه عملیات ( نجات- کنترل و مهار آتش سوزی حفظ اموال)- تاثیرات اقدامات فرماندهی که آیا فرماندهی به وجود آمده و کاری انجام شده است- آیا در محل سازماندهی موثری وجود دارد- آیا پیش بینی های فرماندهی عملیات صحیح بوده است- آیا طرح موثری وجود دارد

8-   شرایط خاص

زمان(روز-شب)- روزهفته-فصل( خطرات مخصوص ناشی از مصادف بودن با تعطیلات و حوادث خاص- آب و هوا( باد- باران سرد رطوبت)

ارتباطات

سومین وظیفه اصلی فرمانده عملیات عبارت است از شروع ،حفظ وکنترل مراحل ارتباطات می باشد ارتباط باعث به وجود آمدن یک اتصال بین مدیریت (فرمانده عملیات) و پرسنل(واحد های حاضر در صحنه ) می شود

فرمانده عملیات دائما با مسائلی از قبیل وظایف، هماهنگی ، تجدید نظر وکنترل در ارتباط با شرح استراتژیک حمله خود ،روبرو می باشد .موقعیت اودر محل پست فرماندهی ثابت بوده و دراین محل از یک بی سیم دستی به عنوان ابزار اصلی ارتباط استفاده می کند.

مشکلات ارتباطات

مشکلات مربوط به ارتباطات یک عامل معمولی در عملیات تلقی می شود . این مشکلات در مواردی از قبیل کارآیی و قدرت شروع عملیات ،هماهنگی و به پایان بردن موفق عملیات اثر می گذارد

مشکلات قابل پیش بینی درارتبطات مربوط به عملیات اطفا حریق شامل موارد زیر می باشد

الف SOP ها

طرح ارتباطات یکی از الزامات اصلی SOP ها در آتش سوزی محسوب می شود. استفاده از آن کلیه افراد را قادر می سازد که فعالیت و وظایف خود را به طور یکسان و یکنواخت انجام دهند

ب کمبود آموزش

با اینکه اغلب افراد از بی سیم دستی در کارهای روزمره خود استفاده می کنند ،با این همه نیاز به برنامه آموزشی (اعمال فشار ، برقراری ارتباط) لازم وضروری  است .صحنه آتش سوزی برای انجام ارتباطات موثر،جایی نامناسب  و دشوار محسوب می شود

آلودگی صوتی ،هیجان ،حجم صدای بلندگو ها و بی سیم (معمولا بلند است)در هنگام ارتباط قالب و حاکم بر فضای محیط است و مقررات استفاده از این وسایل وتجهیزات صوتی باید به گونه ای باشد که امکان شنیداری پیام ها ی در یافتی وارسالی توسط آنان برای کاربران وجود داشته باشد

ج مشکلات سازمانی

ارتباط اغلب در رابطه با مشکلات سازمانی خود را به صورت یک(مشکل جداگانه ) ظاهر می سازد . وجود چند فرمانده ،نبودن فرمانده ،عدم وجود یک طرح حمله و سایر مسایل پیچیده می تواند یک سیستم ارتباط عالی  را از بین ببرد

د مشکلات تجهیزات

مشکلات مربوط به تجهیزات اثرات بسیار عمده در کل عملیات دارد. ضعف دستگاه گیرنده و یاکمبود و محدودیت کانالها ی ارتباطی را معمولا نمی توان در صحنه عملیات از بین برد. برای داشتن یک ارتباط موثر نیاز به یک سیستم خوب از پیش طراحی شده با قابلیت بالا نیز بهره مندی از پرسنل و متخصصان مجرب دارد

ه‌-     تکنیک های ارتباطی

تکنیک های شخصی ازقبیل حجم صدا ،انتخاب کلمات، زمان بندی ،میزان هیجانات و اندازه صبر و بردباری ،اثر مستقیم در توانایی برقراری ارتباط دارند . مشارکت و راهنمایی زبانی ممکن است سبب تقویت درک وفهم بیشتر شود. مشکلات مربوط به تکنیک ها نیازمند روش اصلاحی و بررسی قوی می باشد که با گوش کردن به مکالمات رادیویی شروع وسپس با اجرای پک آموزش مناسب پی گیری می شود. در ارتباطات عملیات آتش نشانی ،چهار فرم اساسی وجود دارد. فرمانده عملیات باید ترکیبی از این چهار فرم را برای حفظ ارتباطات موثر به کار ببرد فرم های چهارگانه عبارتند از :

1-    ارتباط و گفتگو از "رو به رو" با استفاده از صدا ،ژست ،علائم چهره و حرکات جسمانی و تماس های فردی.

2-    رادیو و بیسیم مرکزی و یا دستی

3-    کامپیوترها

4-     روشهای عملیاتی استاندارد (sopها )

 

اولین گزارش

به هر مقدار که فرمانده عملیات از صحنه دور می شود و به پست فرماندهی می رود ،اطلاعات و آگاهی وی از صحنه عملیات ارتباط مستقیم و بیشتر را با گروههای حاضر در صحنه می طلبد ،تا بتواند فرماندهی خود را به نحو احسن به انجام رساند و این کار با یک گزارش توجیهی کوتاه از پست فرماندهی به تمام گروهها عملی میشود . این گزارش مستقیما برای افراد و گروههایی است که به صحنه وارد شده اند و هنوز مسئولیت صحنه را به عهده دارند ،به علاوه هشداری است برای آنانی که تازه به صحنه می رسند گزارش اولیه بهترین عملی است که یک فرمانده عملیات می تواند در آن لحظه به سرعت انجام دهند و شرحی از صحنه عملیات را با توجه به چهار چوب ذیل گزارش کند.

-        اندازه و ابعاد ساختمان یا محل اتش سوزی و حادثه

-        ارتفاع ساختمان

-        ساکنین و نوع تصرف

-        وضعیت آتش سوزی

-        تایید و استقرار فرماندهی در محل و موقعیت آتش سوزی

-        اقداماتی که باید انجام شود و پشتیبانی های مورد نیاز بعدی که اعلام گردد.

عبارتند از:

1- ارتباط و گفتگو از «رو به رو» استفاده از صدا، دست، علائم چهره و حرکات جسمانی و تماس‌های فردی

2- رادیو و بی‌سیم مرکزی و یا دستی

3- کامپیوتر ها

4- روش‌های عملیاتی استاندارد (SOPها)

اولین گزارش

به هر مقداری که فرمانده عملیات از صحنه دور می‌شود و به پست فرماندهی می‌رود، اطلاعات و آگاهی وی از صحنه عملیات ارتباط مستقیم و بیشتری را با گروه‌های حاضر در صحنه می‌طلبد، تا بتواند فرماندهی خود را به نحو احسن به انجام رسانده و این کار با یک گزارش توجیهی کوتاه از پست فرماندهی به تمام گروه‌ها عملی می‌شود. این گزارش مستقیماً برای افراد و گروه‌هایی است که به صحنه وارد شده‌اند و هنوز مسئولیت صحنه را به عهده دارند، به علاوه هشداری است برای آنانی که تازه به صحنه می‌رسند. گزارش اولیه بهترین عملی است که یک فرمانده عملیات می‌تواند در آن لحظه به سرعت انجام دهد و شرحی از صحنه عملیات را با توجه به چهار چوب ذیل گزارش کند.

-       اندازه و ابعاد ساختمان یا حمل آتش سوزی و حادثه

-       ارتفاع ساختمان

-       ساکنین و نوع تصرف

-       وضعیت آتش سوزی

-       تأیید و استقرار فرماندهی در محل و موقعیت آتش‌سوزی

-       اقداماتی که باید انجام شود و پشتیبانی‌های مورد نیاز بعدی که اعلام گردد.

کنترل ارتباطات

عملیات ارتباطات در صحنه آتش‌سوزی یا حادثه تلفیقی از تجهیزات و روش‌های استاندارد است که با فعالیت‌های انسانی مرتبط می‌باشد. تا زمانی که تجهیزات و روش‌ها پا برجا هستند، عامل انسانی فقط عامل تصمیم گیرنده محسوب می‌شود. از آنجایی که فرمانده عملیات در یک موقعیت تقریباً ثابت قراردارد، به عنوان ستاره ارتباطات به حساب می‌آید. طبیعی است هر کسی که در صحنه است صدای او را می‌شنود، بنابراین وجود او یک عامل تعیین کننده و نقطه قوت در عملیات است.

زمان ارتباط و فواصل آن به عنوان عوامل با ارزش هستند. در حالی که رقابت کردن در ایجاد ارتباط سبب بروز مشکلات اساسی خواهد شد. در آن واحد فقط یک نفر می‌تواند صحبت کند ولی چنانچه چند نفر به طور هم زمان مکالمه کنند، درک مطالب و دستورات توسط افراد غیر ممکن می‌شود. در اینجا فرمانده عملیات است که تعیین می‌کند چه کسی و چه وقت صحبت کند. او باید در تمامی حالات کنترل را به دست داشته و هرگز اجازه ندهد که او را از صحنه خارج کنند.

شناسایی حالت

یکی از وظایف مهم فرمانده عملیات عبارتست از تعریف و تبین و ارزیابی کلی در حدود استراتژی عملیاتی و پیش بینی‌های شرایط ایجاد شده در ارتباط با آن می‌باشد. اصل وجود استراتژی در تصمیم گیری به عنوان یک هدف مهم وجودی در مواردی که از روش دفاعی یا تهاجمی استفاده می‌شود، محسوب می‌گردد.

فرمانده عملیات انتخاب حالت دفاعی یا حمله را از طریق تجزیه و تحلیل یک سری فاکتورهای آتش سوزی و خصوصیات مربوط به آن‌ها انجام می‌دهد. فاکتورها و سؤالات اساسی که باید در شناسایی حالت صحیح در نظر گرفته شوند شامل مراحل زیر می‌باشند:

-       گسترش آتش سوزی و موقعیت آن در بخش‌ها و قسمت‌های مختلف ساختمان یا محل حریق زده

-       اثرات آتش‌سوزی بر ساختار ساختمان

-       ساکنین و متصرفاتی که امکان و قابلیت نجات آنان وجود دارد.

-       اموالی که قابلیت حفاظت داردند.

-       راه ورود و نفوذ نیرو‌های عملیاتی به موقعیت و مکان آتش سوزی وجود دارد یا خیر

-       ایجاد تهویه افقی یا عمودی وجود دارد یا خیر

-       وجود منابع کافی و پشتیبانی لازم برای اجرای حمله هست یا خیر

مسئولیت اصلی فرمانده عملیات تصمیم گیری در حالت استراتژی می باشد، پس کلیه افراد تیم عملیاتی باید قادر به شرح، شناسایی و ردک حالت دفاعی و تهاجمی باشند. مراحل انجام کار باید به شکل ساده صورت گیرد تا بتوان به طور صحیح  و مؤثر تصمیم استراتژی فرمانده عملیات را به مرحله اجرا گذاشت.

در عملیات تهاجمی (حمله) معمولاً برای نفوذ از داخل و اطفاء آتش‌سوزی صورت می‌گیرد که در این وضعیت عملیات اولیه جستجو، پشتیبانی، کنترل آتش‌سوزی در ارتباط با اقدامات پشتیبانی تهاجمی آغاز شده تا راهی برای حمله و نفوذ ایجاد گردد.

در عملیات دفاعی، شرایط آتش سوزی به گونه‌ای است که امکان حمله از داخل موقعیت عملی نیست و باید عملیات مبارزه با آتش سوزی به طور گسترده و از قسمت بیرونی انجام شود تا از توسعه و گسترش آتش‌سوزی جلوگیری شود. به کار بستن این روش مستلزم کار سنگین و طولانی بوده و در طول چنین عملیاتی اعمال کنترل محیطی یک امر ضروری محسوب می‌شود. برای اینکه در این موقعیت و به کارگیری روش دفاعی، افراد نباید وارد منطقه آتش سوزی و نفوذ در آن شوند فرمانده عملیات از نجات و حفظ اموال چشم پوشی کرده و خاتمه چنین وضعیتی بستگی به تصمیم او دارد.

شرایط دشوار و خطرناک در صحنه آتش سوزی هنگامی است که صحنه عملیات از حالت تهاجمی رو به پایان بوده و حالت دفاعی شروع شده است. زمانی که فرمانده عملیات استراتژی خود را طرح و تصمیم می‌گیرد، به این نکته نیز واقف است که امکان دارد بنا به شرایط تغییراتی نیز در آن به وجود آورد. فلذا مدیریت و کنترل کلیه مراحل عملیات را باید بر مبنای استراتژی اسامی خود، محتوای عملیات را فرماندهی کند و آمادگی این را هم داشته باشد تا در صورت لز وم تغییر در آن ایجاد نماید.

تمام اعضای شرکت کننده در عملیات باید متکی به استراتژی اخذ شده توسط فرمانده عملیات باشند و بدانند که حالت عملیات دفاعی یا تهاجمی است و نه ترکیبی از آن دو. زیرا با به کارگیری عملیات ترکیبی سطح ایمنی کارکنان در حال عملیات و موقعیت محل را تحت الشعاع قرارداده و می‌توان گفت که عملیات مؤثر و ایمن امکانپذیر نبوده و از کنترل خارج خواهد شد. بنابراین باید توجه داشت که عملیات حاشیه‌ای به معنی انجام این دو حالت به طور هم زمان نمی‌باشد.

تصمیم گیری سریع و به موقع در مورد هر یک از حالت‌های عملیات تعیین کننده اساس اولیه پشتیبانی از ایمنی و نجات در صحنه آتش سوزی می‌باشد. استفاده از این روش فرمانده عملیات را وادار می‌سازد که با ارزیابی اوضاع و شرایط حاضر در صحنه ، عواقب و نتایج آتی را نیز پیش بینی نماید و سپس فاکتورهای لازم را در موقعیت تعیین شده و توسط تیم عملیاتی ماموریت یافته را برای انجام حمله به کار گیرد.

تعیین موقعیت ها در صحنه حادثه یا آتش سوزی در عین ساده بودن مهم و حیاتی است و تصمیم گیری فرمانده عملیات در ارتباط با حالت دفاعی یا تهاجمی تعیین کننده موقعیت ها و نوع کاری است که باید صورت گیرد . یعنی هر کسی می داند که محل او در کجاست و چه اقدامی باید انجام دهد .این روش سبب می شود که از بروز حوادث و تلفات و صدمات جانی پرسنل جلوگیری شده  واز به وجود آمدن صدمات و جراحات احتمالی ناشی از اقدام هم زمان حالت های دفاعی و تهاجمی نیز پیشگیری به عمل آید .

 


کنترل عملیات :

روش اصلی دفاعی ، تهاجمی نقطه شروعی است برای آگاهی از مراحل طرح ریزی و کنترل .اساس کنترل صحنه اتش سوزی توسط فرمانده عملیات شامل توانایی بالقوه او در انتخاب محل قرار گرفتن و نحوه اجرای وظایف پرسنل می باشد .از نقطه نظر عملی اگر فرمانده عملیات قادر باشد تا فراد تحت امر خود را در محل ها و مکان مناسب مستقر نماید و انان را به حرکت در آورد و تغییرات لازم را در کارهایی که انجام می دهند صورت دهد ، در حقیقت توانسته است اعمال کنترل را در سطح بالایی انجام دهد .ولی چنانچه نتواند موقعیت ها و وظایف را تغییر دهد عملیات از کنترل خارج خواهد شد .

 

اولویت های تاکتیکی :

فرمانده عملیات باید بتواند از طریق به وجود اوردن یک طرح حمله ، استراتژی خود را عملی سازد .طرح مزبور باید در ارتباط  مستقیم با استراتژی باشد نه اینکه جایگزین آن شود .تشخیص فرق میان طرح و استراتژی بسیار ساده است . استراتژی روش عمومی کلی عملیات را شرح می دهد و طرح حمله را به حرکت در می آورد . طرح حمله وظایف تاکتیکی مورد نیاز را در جهت دستیابی به هدف استراتژیک فراهم می سازد .

به خاطر داشته باشید اول باید استراتژی اتخاذ شود و طرح را به حرکت درآورد . طرح باید پیرو استراتژی باشد و با ان مطابقت کند . یعنی اول استراتژی می آید و طرح را به پیش می برد .طرح حمله باید بر اساس سه اولویت تاکتیکی که به وجود اورنده فعالیت های تاکتیکی مورد نیاز برای گسترش و خاتمه دادن عملیات می باشد پایه گذاری شود . این اولویت های تاکتیکی مشخص کننده سه وظیفه جداگانه ای است که باید به ترتیب اولویت در تثبیت عملیات همه جانبه به کار گرفته و عبارتند از:

 

1- عملیات نجات مصدومان و محصور شدگان در حریق

2- کنترل و مهار آتش سوزی

3- حفظ اموال

ترتیب چنین لیستی برای فرمانده عملیات به وجود آورنده وظایف ( چه بکند )، اولویت ها ( چه وقتی آنها را انجام دهد ) ، و علایم و نشانه ها است ( چگونه به آنها بگوید که وظایف به پایان رسیده است ) .

اولویت های تاکتیکی یک لیست ساده و کوتاه از اقدامات  دسته بندی شده  را برای فرمانده عملیات فراهم می کند تا در شرایط سخت و بحرانی از دستورالعمل های مناسب کمک بگیرد .

فرمانده عملیات باید نیازهای تاکتیکی را که باید برآورده شوند مشخص کند . این نیازمندیها تعیین وظایف مشخص برای افراد می باشد و بعضی از آنها عبارتند از :

1- حمله زنجیره ای داخلی

2- جستجوی کامل مقدماتی

3- کنترل آتش سوزی

4- بررسی مجدد محل ( برای اطمینان از عدم وجود هر گونه آتش سوزی یا مصدوم احتمالی )

5- شروع عملیات سالویج در حد نیاز


سازماندهی صحنه عملیات

تفویض مسئولیت:

به وجود آوردن موثر سازماندهی صحنه عملیات جهت اداره به محض شروع طرح حمله یکی از وظایف اصلی فرمانده در صحنه عملیات می باشد. انجام چنین عملی (ساختار سازمانی) رابطی است میان سطح فرماندهی و پرسنلی که در رده اجرایی مشغول انجام وظیفه هستند.

فرمانده باید به طور مستمر اندازه و ساختار سازماندهی خود را با توجه به افراد عمل کننده در صحنه عملیات در حالت تعادل و تطبیق نگه دارد. به عبارتی درخواست نیروی کمکی و احتیاط بیش از اندازه و یا استقرار تجهیزات و وسایل در محل عملیات و اشباع آنها در موقعیت با توجه به وضعیت پراکنده شدن در منطقه ای وسیع نظام کار و امور فرماندهی مطلوب را در اختیار فرمانده صحنه خارج می نماید.

ایجاد تعادل از طریق تفویض مسئولیت به فرماندهان تحت امر که از نظر جغرافیایی در محل های مختلفی مستقر شده اند، انجام می گیرد و این فرماندهان به نام افسران و رده های مافوق شاخه های عملیاتی که در صحنه حریق از جهات گوناگون مشغول عملیات هستند و مستقیماٌ باید در مقابل فرمانده اصلی صحنه عملیات پاسخگو باشند.

 

نقش شاخه ها:

شاخه ها در عملیات عبارتند از کوچکترین واحد قابل مدیریت توسط فرمانده عملیاتی شاخه ای کردن گروهی و تیم های عملیاتی به مثابه یک سیستم استاندارد برای تقسیم فرماندهی در واحدها و بخش های کوچکتر می باشد.

وظایف استاندارد مدیریت از طریق تفویض مسئولیت، زمانی به وجود می آید که در عملیات از شاخه های مختلف استفاده شده باشد. این اشتراک در فرماندهی و وظایف به عنوان یک مکانیزم پشتیبانی کننده فرمانده عملیات برای تقسیم فرماندهی، کاهش فشار و استرس و حفظ کنترل تیم ها و صحنه عملیات در موقعی حجم آن گسترش و توسعه می یابد محسوب می گردد. هر یک از افسران یا فرماندهان شاخه ها مسئولیت دارند تا منابع تحت اختیار خود را از نظر تاکتیکی به کار گیرند، ضمن اینکه از طریق ارتباط، نیازها و پیشرفت کار خود را به فرمانده اطلاع دهند.

 

تعیین وظایف شاخه ها:

 تعیین وظایف شاخه ها بر مبنای فاکتور های زیر انجام می شود:

1-   زمانی که صحنه حادثه حالت تراکم دارد

هنگامی که تعداد نفرات و مسئولیت ها به قدری باشد که احتمال کنترل آنها توسط فرمانده عملیات ممکن نباشد. در این صورت کنترل مستقیم آنها باید به فرماندهان شاخه ها تفویض شود تا به این ترتیب امکانات و توانایی فرمانده عملیات جهت مواجهه با صحنه آتش سوزی افزایش یابد.

2-   وقتی که احتمال عملیات اصلی وجود دارد

وقتی فزمانده عملیات پیش بینی می کند که نیاز به عملیات اصلی وجود دارد، بلافاصله باید حیطه کنترل خود را افزایش دهد. هر چه او سریعتر این احتمال را پیش بینی کند، به همان نسبت امکان مواجهه و فراهم کردن امکانات لازم سریع تر انجام می شود و در نتیجه از به وجود آمدن گسیختگی و بی نظمی جلوگیری می شود.

3-   موقعیت های تاکتیکی ایزوله شده

هنگامی که افراد آتش نشان در موقعیتی قرار دارند که فرمانده عملیات کنترل کمتر و یا عدم کنترل بر روی آنها دارد (مثل یک موقعیت پیچیده و سخت در داخل ساختمان و یا قسمتی از محل آتش سوزی که فرمانده عملیات قادر به مشاهده و رویت آن نیست.)

4-   شرایط خطرناک

در طول چنین عملیات با شرایطی خطرناک باید تماس و کنترل نزدیکتری با افرادی که با شرایط خطرناک و غیر معمول مواجه هستند، داشته باشد. سناریوهایی که در ارتباط با شرایط غیر مطمئن، مواد خطرناک، شرایطی که سریعاٌ در حال تغییر هستند و یا درگیر مسایلی از قبیل یک راه ورود و یا یک راه خروج هستند، نیاز به سرپرستی و کنترل نزدیکتر می باشد.

 

شاخه های عملیاتی

شاخه های  عملیاتی (شاخه های ویژه) ملزم به اجرای وظایفی هستند که ممکن است در ارتباط با شاخه جغرافیایی نباشد. نیاز به چنین شاخه هایی امکان دارد که به سادگی توسط افسران و فرماندهان شاخه های جغرافیایی مشخص شود.

این شاخه ها عبارتند از:

-        ایمنی

-        استقرار

-        روابط عمومی

-        سقف

-        منابع

-        کنترل ورودی

-        تهیه آب

-        ارتباط با پلیس

-        توان بخشی

-        خدمات رفاهی

-        خدمات درمانی

-        خارج ساختن

-        مداوا

-        انتقال

-        خطر

 

جهت آشنایی با تعدادی از شاخه های فوق در زیر توضیحاتی درباره چهار مورد از آن داده می شود.

1-   ایمنی

شاخه ایمنی در هنگامی که عملیات درحال انجام است به وجود می آید تا فرمانده عملیات را ازشرایط موجود و غیر ایمن آگاه سازد. این شاخه باید طوری سازماندهی شود که بتواند موارد غیر ایمن و خطرناک را پیش بینی کرده و با آنها مقابله کند. همچنین موظف است تا شرایط پرسنل ، انجام روشهای ایمنی و استفاده از تجهیزات ایمنی را نظارت نماید.

شاخه ایمنی مسئولیت ارزیابی ساختار ایمنی ،‌نظارت مستمر درارتباط با مواد قابل انفجار یا سمی و مدیریت درارتباط با هرچیزی که می تواند شرایط خطرناک ایجاد کند ، را دارد این شاخه باید دائما درحرکت و نظارت تمام صحنه آتش سوزی باشد و مدام از سیستم ارتباطی بهره جوید.

2-   استقرار

شاخه استقرار به فرمانده عملیات دراستقرار ، راه اندازی عملیات در منطقه کمک می کند قسمتی از این وظایف دررابطه با ایجاد هماهنگی با پلیس جهت ایجاد کنترل ترافیک می باشد. این شاخه همچنین موظف است که از تجهیزات معمول و مخصوص که در محوطه استقرار دارند صورت برداری کرده و مراقبت های لازم را انجام دهد.

ممکن است که به این شاخه دستور داده شود تا مستقیما با بخش ستاد فرماندهی و یا تجهیزاتی که مورد استفاده فرمانده عملیات قرار می گیرد ارتباط برقرار کند.

3-   روابط عمومی

حضور رسانه های عمومی در صحنه آتش سوزی ،‌فرمانده عملیات را ناچار می سازد که با تشکیل یک شاخه مربوط به روابط عمومی ارتباط موثری را با آنان به وجود آورد. این شاخه مسئولیت دارد جایی مخصوص را برای خبرنگاران و اصحاب رسانه دورتر از محل استقرار فرمانده عملیات تعیین کند و یک نفر را مامور نماید تا اطلاعات مورد نیاز را در اختیار آنان بگذارد.

چنانچه این شاخه به درستی عمل نماید،‌اطمینان خاطر دو جانبه ( خبرنگاران  سازمان آتش نشانی ) به وجود می آید.

داشتن یک طرح از قبل پیش بینی شده جهت آگاه کردن خبرنگاران در همان اوایل شروع حادثه باعث استحکام و اعتماد دو طرفه خواهد بود.

4-   دسترسی

شاخه دسترسی (کنترل کننده مسیر و معبر  ورودی  ) که معمولا در صحنه های حادثه های بزرگ وظیفه کنترل این مسیر را به عهده می گیرند. اولین وظیفه مهم آن عبارت است از حصول اطمینان از ایمنی و موثر بودن کار آتش نشانان با به وجود آوردن یک معبر و دروازه ورود و خروج در هنگامی که اطفای حریق نیاز به کنترل ترافیک درآن باشد.

پرسنل شاخه کنترل ورودی مستقیما هدایت آتش نشانان مجاز به ورود و خارج شدن از ساختمان را کنترل می کنند و لیستی از افراد که وارد و یا خارج می شوند را تهیه می نمایند.

5-   تهیه آب

شاخه تهیه آب تمام فعالیت ها و افکار و تلاش خود را معطوف به تهیه آب مورد نیاز میکند. افسر یا مسئول شاخه مربوط با استفاده از منابع آب و نقشه منطقه با بررسی همه جانبه از منابع ذخیره کافی آب باید اطمینان حاصل کند. استفاده از پمپ های پرتابل ،‌لوله های باقطر زیاد و تانکر و عملیات رله که از تمامی این موارد می توان به عنوان مدیریت آبرسانی نام برد از وظایف این شاخه می باشد.

6-    ارتباط با پلیس

اکثر اتش سوزیهای بسیار بزرگ و پیچیده مستلزم ارتباط داخلی میان پلیس و پرسنل آتش نشانی در سطوح فرماندهی می باشد. برای موثر بودن کار ، فرمانده شاخه باید به پست فرماندهی گزارش دهد و در عین حال ، با افسر رابط پلیس نیز در ارتباط و هماهنگی باشد. وظیفه این شاخه به وجود آوردن هماهنگیهای  زیر در ارتباط داخلی شاخه و میان پلیس می باشد:

-        کنترل ترافیک

-        کنترل تراکم جمعیتی و تجهیزاتی

-        تخلیه

-        حوادث و تلفات

-        صحنه های جرم

-        کسانی در عملیات آتش نشانی تداخل یا اخلال ایجاد میکنند .

کنترل مردم ، خودروها ،‌وضعیتهای غیر عادی ،‌به خصو ص آنهایی که درارتباط با جرم و بزهکاری هستند ،‌جزو وظایف سازمانی مامورین آتش نشانی نیست .

مرور ارزیابی

اقلام ارزیابی مقدماتی

به محض اینکه حمله اصلی به آتش سوزی  شکل بگیرد ،‌ارزیابی  باید آغاز شود. دسته بندی یک سری اقلام بازبینی استاندارد را فراهم می سازد و به عنون یک نمودار برای تکمیل ارزیابی و سازماندهی تجدید نظرهای لازم مورد استفاده قرار می گیرد فرمانده عملیات همه این اقلام را باید به خاط سپرده و از خود سوال بسازد ،‌مطمئن شود که ارزیابی  و تجدید نظر کاملی را انجام داده است .

1-   ایمنی صحنه عملیات

2-   استراتژی صحنه عملیات

3-   پیش رفتن  به ترتیب اولویت

4-   اقدام صحیح

5-   موقعیت و محل حمله

6-    وسعت حمله

7-   زمان و مقدار پشتیبانی

8-   پشتیبانی کامل

9-   کنترل عملیات

10-                      منابع کافی و کامل

11-                      ایمنی صحنه عملیات

سوال از باب اینکه آیا فرمانده عملیات شرایط ایمنی و خدمات رفاهی و تدارکاتی را برای پرسنل فراهم کرده است ؟ در نظر گرفتن ایمنی های آتش سوزی این اطمینان را به وجود می آورد که موثر بودن عملیات بطور مستقیم بستگی به وضعیت کار افراد دارد. مهم نیست که وضعیت آتش سوزی به چه نحوی پیش می رود،‌آن چیزی که مهم است این است که اگر  ایمنی در صحنه به خوبی رعایت نشود ،‌وضعیت آتش سوزی به هیچ وجهی بهتر از موقعیت قبلی آن نخواهد شد. فاکتور ایمنی  باید توسط همه افراد حاضر در صحنه رعایت شود و فرمانده عملیات باید ایجاد انگیزه رهبری در این مورد به طریق زیر عملی سازد:

-        تصمیم گیری درارتباط با استراتژی کلی

-        اداره کردن عملیات مبارزه با آتش سوزی درمحدوده تصمیم گیری دفاعی / تهاجمی

-        تقسیم کردن عملیات با شاخه های قابل کنترل و متمرکز کردن افکار در امور رفاهی و تدارکاتی پرسنل

2- استراتژی صحنه عملیاتی

آیا استراتژی کلی طرح حمله دفاعی / تهاجمی / حاشیه ای با حوادث جاری در صحنه مطابقت می کند ؟

تعیین استراتژی  اصلی اساس توسعه طرح حمله موثر را به وجود آورد. مدیریت کلی استراتژی یکی از وظایف اصلی فرمانده عملیات است که باید به طور مستمر بازبینی و باید با شرایط جاری تطبیق داده شود. به عبارت دیگر ،‌چنانچه وضعیت تهاجمی باشد ، ولی آتش نشانان در بیرون از محل قرار داشته باشند،‌باید آنها را به داخل ساختمان و موقعیت فرستاد . این عمل چندان مشکل و پیچیده نیست ،‌ولی بسیار مهم است .

3- پیش رفتن به ترتیب اولویت

عملیات بر اساس یک ترتیب اصلی نجات ، کنترل آتش سوزی و حفظ اموال پایه گذاری می شود . این فعالیتها عبارتند از لیست وظایف اساسی که باید مثل یک سیستم ساده به اجرا در آیند. توجه به کنترل آتش سوزی باید در مرحله دوم قرار گیرد ، به خصوص در مواردی که متصرفین درانتظار نجات به سر می برند . هنگامی که عملیات نجات تکمیل شود ،‌سازمان آتش نشانی حداکثر تلاش خود را در جهت حفظ اموال معمول خواهد  داشت .

فرمانده عملیات کارآزموده و با تجربه ،‌ عملیات را در حول علایم و نشانه های استاندارد با انجام و پرسیدن سوالهای درست از فرد مناسب در موقعیت صحیح و دقت مناسب انجام دهد. سوالهای اساسی عبارتند از :

-        آیا همه افراد بیرون هستند (آیا ایمنی جانی به طور کامل تثبیت شده است )

-        آیا ، از آتش سوزی پیشی گرفته ایم ؟ (آیا آتش سوزی پایان یافته است )

-        عملیات نجات به خوبی در حال انجام است ؟ ( آیا وارد شدن خسارت به اموال پایان یافته است )

4- اقدام صحیح

آیا افراد آتش نشان یک سری تکنیک های صحیح ،‌ارزیابی ها و روشهای صحیح را در ارتباط با وظایف و تاکتیک ها به کار می برند ؟

هر اولویتی که توسط فرمانده عملیات بر قرار و هر وظیفه ای که انجام می شود باید یک سری دستورالعمل در جهت ارتقای تمرینات آتش نشانی را دارا باشد بیشتر این فعالیتها در گرو استفاده مکانیکی ابزارها ،‌تجهیزات و دستگاهها می باشند. بیشتر این فعالیتها ی تاکتیکی در ارتباط با حرکت و کاربرد آب به همراه گسترش و هماهنگی فعالیت‌های پشتیبانی می‌باشند.

مبارزه مؤثر با آتش مستلزم انجام کار ماهرانه دستی می‌باشد. فرمانده عملیات از طریق سرپرستی افسران شاخه‌ها، باید در به کارگیری اینگونه فعالیت‌های جسمانی در حال اجرا، نظارت و هماهنگی داشته باشد تا اطمینان حاصل کند که آنان کاملاً در حال کار و فعالیت هستند.

 

5- موقعیت و محل محله

آیا نقاط کلیدی صحیح برای حمله مورد مطالعه قرار گرفته‌‌اند؟

محل حمله اصلی همیشه مهمترین تصمیم‌گیری در عملیات آتش‌‌نشانی محسوب می‌شود. عواقب آتش‌سوزی بستگی به این دارد که نیروهای عملیاتی با توجه به موقعیت محل در کجا مستقر شده‌اند و چه کاری انجام می‌دهند و محل آتش‌سوزی کجا است. این تصمیم‌گیری در مورد محل‌ها بستگی دارد به :

-   انجام جستجو‌های اولیه

-   حفاظت از قسمت‌های نسوخته در صحنه و کانون آتش‌سوزی

-   قطع ارتباط آتش با فضاها و محل‌‌هایی که درگیر آتش‌سوزی نشده‌‌اند.

 

6- وسعت محله

آیا حجم و شدت حمله به قدری هست که بتوان آتش‌سوزی را تحت کنترل در آورد؟

اساس مؤثر در کار بستگی مستقیم به حجم و شدت عملیاتی دارد که بر علیه مشکلات موجود انجام می‌شود. این اقدامات می‌تواند شامل ادامه توانایی و حفاظت از جستجوی اولیه سریع و همچنین مقدار آبی باشدکه مستقیم روی آتش ریخته می‌شود.

اثر تاکیتکی کلی عملیات بستگی به توانایی فرمانده عملیات درتدارک پرسنل آتش‌نشان، دستگاهها و تجهیزات آتش‌نشانی و سازماندهی به موقع جهت قطع ادامه خسارت دارد. (انسانی مالی).

چنانچه قدرت و توانایی تخریب آتش بیش از تدبیر و امکانات در دسترس فرمانده عملیات باشد، آتش‌سوزی ادامه خواهد داشت، ولی اگر قدرت فرمانده عملیات بر آن چیره شود، توانایی این را خواهد داشت تا آن را تحت کنترل در آورد.

 

 

7- زمان و مقدار پشتیبانی

آیا عملیات آتش‌نشانی از پشتیبانی کامل برخوردار است؟

در بیشتر آتش‌سوزیها لازم می‌شود موانعی را که سرعت عمل را کم می‌کند از میان برداشته شوند. برای ورود اجباری، تهویه محل و فراهم آوردن راههای دسترسی مناسب، کمک‌‌های لازم و ضروری باید صورت پذیرد. شروع توسعه آتش‌سوزی از محل شدت می‌یابد که موانع موجود سبب می‌شوند که میان افراد آتش‌‌نشان و دستگاهها و منابع آب فاصله ایجاد شود. چنانچه این جدایی و فواصل به مدت زیادی ادامه داشته باشد، آتش به سادگی تمام منطقه را فرا می‌گیرد و حالت دفاعی را به وجود می‌آورد و در نتیجه برنده این مبارزه خواهد بود.

 

8- پشتیبانی کامل

آیا منابع لازم دردسترس هستند که عملیات جاری را به کار اندازند؟

تجدید نظر در طرح حمله باید وضعیت‌های ذخیره‌ای تاکتیکی و امکان گسترش آنها را در نظر داشته باشد.

افرادی که در حال عملیات نمی‌باشند باید آمادگی کمک به افرادی که در موقعیت‌های حساس مشغول کار هستند را داشته باشند تا در موقعیت مناسب و لزوم احساس از آنان بتواند به کمک گروهها و تیم‌های عملیاتی در سایر نقاط بشتابند.

هر وضعیت تاکتیکی باید در ابتدا مورد ارزیابی قرار گیرد و سپس پشتیبانی شود. این پشتیبانی ممکن است حرکت دادن خطوط حمله اضافی برای تهیه آب بیشتر برای خطوط جلویی، یا فراهم کردن افراد بیشتر برای شاخه داخلی، یا مامور کردن خدمه نردبان به همکاری با یک ماشین‌ آتش‌نشانی که توسط یک مانع از حرکت ایستاده است، باشد.

 

9- کنترل عملیات

آیا فرمانده عملیات، فرماندهی مؤثر درعملیات را ایفا می‌کند؟

سؤالات زیر می‌تواند برای ارزیابی اینکه آیا فرمانده عملیات، فرماندهی واقعی را عهده‌دار می‌باشد یا خیر مطرح شود:

-      آیا قادر به کنترل خود می‌باشد؟

-      آیا او قادر به حفظ مدیریت مؤثر می‌باشد؟

-      آیا می‌‌داند چه چیزی در حال جریان است؟

-      آیا طرحی برای عملیات دارد؟

-      آیا افراد تحت امرش به فرامین و دستورات گوش می‌دهند؟

-      آیا گروههای تحت اختیارش از دستورالعمل‌های او پیروی می‌کنند؟

-      آیا مؤثر بودن عملیات را ارزیابی می‌‌کند و تصمیم‌گیری لازم را انجام می‌دهد؟

-      آیا می‌تواند وظایف محوله را تغییر دهد و یا می‌‌تواند موقعیت‌ها و چگونگی منابع را تغییر دهد؟

-      آیا می‌‌تواند در خواست کمک کرده و آن را دریافت کند؟

-      آیا می‌تواند طرح خود را قبل از شروع، در حین عملیات و پس از آتش‌سوزی به جریان اندازد؟

-      آیا مسئولیت تمام عواقب و نتایج کار را می‌پذیرد؟

چنانچه جواب موارد بالا « بلی‌» باشد بیان کننده این واقعیت است که او کاملاً کنترل عملیات را در دست دارد. جواب « خیر » نشانگر این واقعیت است که کنترل عملیات کاملاً از دست رفته است.

 

10- منابع کافی و کامل

آیا فرمانده عملیات منابع موجود را با مشکلات تاکتیکی متعادل می‌کند؟

هر تجدید نظری شامل یک ارزیابی از منابع موجود که در صحنه حادثه قرار دارد، می‌‌باشد. بعضی از شرایط تاکتیکی به کندی حرکت می‌کند، در صورتی که دیگر موارد مشابه به سرعت حرکت می‌‌نمایند. فرمانده عملیات باید برنامه‌ای را برای غلبه بر زمان و نرخ حاصل از آتش‌سوزی داشته باشد.

آماده‌سازی و به کارگیری از منابع قبل از آتش‌سوزی برای عملکرد در مراحل بحرانی و حساس و زمانی که افراد به طور مستمر درحال عملیات اطفایی می‌باشند و ممکن است که در اثر شدت آن به بیرون رانده شوند، جلوگیری می‌کند (هدف این است که آتش را تحت کنترل در آورد نه اینکه او ما را کنترل نماید).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سلسله مراتب فرماندهی در آتش نشانی

 

مقدمه :

 به موجب بند 14 ماده 55 قانون شهرداری وظیفه تامین ایمنی و حفاظت شهرها در برابر آتش‌سوزی بر عهده شهرداریها بوده و شهرداریها نیز در همین راستا اقدام به ایجاد سازمانها و یا واحدهای آتش‌نشانی و خدمات ایمنی نمودند اهداف بر شمرده در تشکیل سازمانهای مذکور بشرح زیر است:

1-  نجات جان انسانها، مهار و اطفاء حریق و حفاظت از ثروتهای ملی در مقابل آتش‌سوزی و عوارض و سوانح ناشی از آن،

2-  برنامه‌ریزی و تعیین خط‌مشی در امور مربوط به آتش‌نشانی و خدمات ایمنی.

3-  آموزش‌های لازم در امور آتش‌نشانی و خدمات ایمنی در سطوح مختلف سازمان برای کارکنان و افراد خارج از سازمان طی برنامه‌های زمان‌بندی شده.

4-  ایجاد و توسعه ایستگاههای مورد نیاز و بهره‌‌برداری از آنها.

5-  نظارت بر عملیات مؤسسات، شرکتهای دولتی وخصوصی سرویس دهنده امور آتش‌نشانی و خدمات ایمنی.

6-   انجام ترتیبات لازم جهت مقابله و تمهیدات لازم جهت کاهش آثار سوء ناشی از حوادث و سوانح طبیعی و غیرطبیعی.

7-  نظارت و کنترل بر تحقق شرایط ایمنی ساختمانها و استانداردهای تجهیزاتی ساختمانها در مقابل سوانح گوناگون (زلزله ، آتش‌سوزی ، برق گرفتگی ، سیل ، بمبارانهای شیمیایی اتمی و ...)

        اهداف فوق‌الذکر تنوع وظایف را برای آتش‌نشانان در پی داشته و لازم انجام این وظایف برخورد‌های آتش‌نشانان از مجموعه‌‌ای از اطلاعات و آگاگیها در علوم مختلف بمنظور شناخت انواع حریقها اعم از جامدات، مایعات، گازها، مواد شیمیایی، مواد منفجره، الکتریسته و برخورد با حوادث مختلف از جمله سوانح هوایی، تصادفات، حوادث آسانسور ، چاه ... از یک سو و شناخت ماشین‌آلات و تجهیزات و نحوه بکارگیری سریع و صحیح آن از سوی دیگر را ضروری می‌‌نماید.

 

محل کار آتش‌نشان کجاست؟

        با نگاهی به وظایف و ماموریت اصلی آتش‌نشانی می‌‌توان گفت ایستگاه آتش‌نشانی مکانی برای آموزش، استقرار و محل انتظار جهت اعزام به محل ماموریت یعنی جائیکه زنگ حریق آنرا تعیین خواهد نمود می‌باشد در آن جائیکه همگان بسرعت در تلاش از فرار محل بروز خطر و حادثه می‌باشند آتش‌نشانان باید بسرعت در جهت عکس بسوی کانون خطر پیش می‌رود. این محل مکانی است که حریق در آنجا رخ داده مملو از دود و آتش و حرارت بسیار زیاد و گازهای سمی خطرناک ناشی از آتش‌سوزی است هر لحظه امکان انفجار، ریزش آوار، سقوط از بلندی، گرفتار شدن در میان شعله‌های آتش و یا خفگی و مسمومیت وجود دارد.

 

 

 

واکنش اضطراری:

- تعریف:

واکنش اضطراری عبارت است از دریافت اعلام خطر، آمادگی جهت واکنش، اعزام نیرو به محل حادثه و مقابله با آن تا رفع خطر

- اهمیت زمان واکنش:

عامل اصلی در واکنش اضطراری "زمان واکنش" می‌باشد. اگر واکنش نیرو به موقع باشد ،عملیات نیز با موفقیت همراه خواهد بود. دلیل این امر تاثیر بسیار زیاد زمان بر پیشروی عوارض آتش‌سوزی است. بنابراین بهتر است قبل از بررسی موارد واکنش اضطراری به بررسی زمان واکنش پرداخته شود.

آتش تا زمانی که تمام مواد سوختنی موجود در محیط را بسوزاند ،بسیار سریع گسترش می یابد و بعد از آن به نقطه بحرانی فرا اشتعال (Flashover) می‌رسد .با تحت حرارت قرار گرفتن همه محتویات محیط، بخارهای قابل اشتعال متصاعد شده و در مجاورت آنها همه چیز در آن واحد می سوزد. این خاصیت فرا اشتعالی نام دارد .در نقطه فرا اشتعال آتش محیط را احاطه کرده و دما می تواند به بالاتر از 1000 درجه)1063سانتیگراد) فارنهایت برسد .فرا اشتعالی معمولا ۶تا ٩دقیقه بعد از شروع آتش‌سوزی رخ می‌دهد .

هنگامیکه عملیات واکنش قبل از رسیدن آتش به نقطه فرا اشتعال رخ بدهد ،نیرو و آب کمی برای اطفاء نیاز است، در غیر این صورت بعد از مرحله فرا اشتعالی، سیستم‌های معمولی اطفاء تاثیر زیادی بر کاهش خسارت نخواهند داشت و به دلیل تجمع دودها و گاز های حاصل از آتش شانس تخلیه کاهش خواهد یافت. علاوه بر این مواجهه با نقطه فرا اشتعالی سلامت آتش نشان ها را نیز به مخاطره می‌اندازد بنابراین تمام هدف واکنش در مقابل اطفاء حداکثر زمان ۶تا ٩دقیقه می‌باشد. (شکل1-1).

لازم به ذکر است با نصب سیستم های آبپاش خودکار ، احتمال فرااشتعالی  به طرز مطلوبی کاهش می‌یابد. (شکل 13-4). با توجه با اهمیت زمان واکنش با بررسی اجزای آن می توانیم اقداماتی بهینه در جهت کاهش آن انجام دهیم.

 

 

شکل1-1 رابطه رشد آتش‌سوزی با زمان واکنش

 

 

 

شکل2-1 رابطه رشد آتش‌سوزی با زمان واکنش در هنگام استفاده از سیستم‌های آب‌پاش

 

 

مجموعه موارد این سؤال اساس را در ذهن تداعی می‌کند که در چنین شرایط و ماموریت حساسی که به آتش‌‌نشانان سپرده می‌گردد فرماندهی و سلسله مراتب آن به عنوان مغز متفکر گروه آتش‌نشانان و کسی که مسؤول حفاظت جان خود و آتش‌نشانان گروه و همچنین راهبری صحیح در اجرای روش‌های مقابله در آتش‌سوزی و استفاده از بهترین گزینه‌ها در حوادث بمنظور کاهش و تقلیل خسارات جانی ومالی آحاد مردم با چه کسی یا کسانی است؟ و دلایل و ضرورتهای داشتن سلسله مراتب و درجه‌بندی چیست؟

برداشت اجمالی ازموارد گفته شده بشرح زیر است

1-حجم وگستردگی دامنه فعالیت در حرفه آتش بسیار بالاست.

2- لازمه خدمت در آتش نشانی برخورداری از دانش در مجموعه ای از علوم می باشد.

3-محل کار آتش نشانان را میتوان به دو گروه ایستگاه ومحل وحادثه تقسیم کرد.

4-زمان واکنش واهمیت آن در رابطه با رشدویا امکان جلوگیری  آتش سوزی واتخاذ تصمیم صحیح در صحنه عملیات

5خطرات  گوناگونی که احتمال مواحهه آتش نشانان در صحنه عملیات وجود دارد.

در کار اطفای حریق  و عملیات امداد ونجات به لحاظ وضعیت خاص و حساسیت کار ،‌وجود درجه و رعایت سلسله مراتب مناسب به منظور تسهیل تصمیم گیری سریع و به موقع از طرف مسئولین و اجرای دستورات از سوی نیروها درتمامی مراحل عملیات ، سرنوشت ساز و حیاتی می باشد. این امر با جلوگیری از تداخل و تعدد تصمیم گیریها در لحظات  بحرانی ،‌هماهنگی لازم را بین نیروها جهت تسریع عملیات به وجود می آورد از سوی دیگر تهیه و تدوین مقررات مربوط به درجه به همراه ضوابط و دستورالعمل های انضباطی و ملاک قرار  دادن آن در ارتقا و ترفیعات می تواند انگیزه مناسبی جهت فعالیت ،‌تحرک و پویایی در نیروهای آتش نشانی بوجود آورد. مهمترین دلایلی که نشانگر ضرورت مدرج ساختن و ایجاد سلسله مراتب خاص در آتش نشانی ها ست عبارتنداز :

الف : در سازمانهای شبه نظامی و بحران مداری همانند آتش نشانی بهترین شیوه راهبری ، وظیفه مداری به جای رابطه مداری است و برای توفیق درامور ، رفتار باید از پیش تعریف شده باشد.

ب : جلوگیری از اعمال روشهای سلیقه ای دربکار گماردن افراد در پست های سازمان

ج : ایجاد انگیزه در نیروها جهت تلاش به منظور افزایش سطح علمی و فنی

از همین رو در بیشتر کشورهای دنیا ،‌سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی جزو سازمانهای بحران مدار و شبه نظامی است . حتی در برخی  از کشورها خدمت آتشنشانی را نیروهای نظامی بر عهده دارند . بطور مثال در کشور رومانی خدمات آتش نشانی بر عهده (سپاه آتش نشانی ) است .

در روسیه نیز خدمات آتش نشانی به دو قسمت نظامی و غیر نظامی تقسیم گردیده و شهرهای بزرگ این کشور تحت پوشش خدمات نظامی هستند. در سوئد مسئولیت خدمات آتش نشانی و نجات بر عهده وزارت دفاع است و در فرانسه خدمات آتش نشانی شهرهای بزرگ بر عهده واحدهای نظامی است .

بررسی سوابق موجود نشان دهنده آن است که تا تاریخ ابلاغ درجات درمهرماه سال 82 ، کلیه آتش نشانان کشور فاقد درجه بوده اند و فقط در سازمن آتش نشانی و خدمات ایمنی تهران در چند سال اخیر از علایمی به عنوان نشان استفاده می شده است .

دغدغه مدرج نمودن آتش نشانان از سال 71 در دفتر برنامه ریزی  عمرانی وزارت کشور مطرح بوده و از این سال با انجام کارهای کارشناسی گسترده و برگزاری نشست با آتش نشانی ها و مراکز علمی و هچنین بررسی تجارب سایر کشورها ، موضوع پیگیری  شده است . نهایتا با تشکیل ستاد هماهنگی امور ایمنی و آتش نشانی در دفتر هماهنگی خدمات شهری سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور درجات تصویب و برای اجرا به کلیه استانداران ابلاغ شده اند.

متن ابلاغیه : وفق اختیارات حاصله از مصوبات مورخ  26/2/72 هیات محترم وزیران در خصوص لباس فرم و درجات کارکنان کلیه وزارتخانه ها ،‌موسسات و شرکتهای دولتی ، بانک ها ،‌شرکتهای بیمه ، شهرداریها و نهادهای انقلاب اسلامی و ...........مقتضی است دستور فرمایند از تاریخ  ابلاغ این بخشنامه کلیه مدیران و نیروهای ستادی و عملیاتی آتش نشانیهای آن استان مطابق مصوبه  1/7/72 کمیسیون تصویب البسه کارکنان دستگاههای مزبور بر اساس اشکال درجات مصوب و نیز جداول شرایط احراز به شرح ضمیمه اقدام نمایند. ضمنا نظارت بر حسن اجرای این مصوبه بر عهده استانداری و ستاد هماهنگی امور ایمنی و آتشنشانی های کشور مستقر در سازمان شهرداریها ودهیاریهای کشور می باشد.

متن مصوبه هیات محترم وزیران :

هیات وزیران در جلسه مورخ  26/2/72  بنا به پیشنهاد مشترک سازمان امور اداری و استخدامی کشور و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی تصویب نمود: کلیه وزارتخانه ها ،‌موسسات و شرکتهای دولتی ،‌بانکها ،‌شرکتهای بیمه شهرداریها نهادهای انقلاب اسلامی و سایر دستگاههای دارای مقررات استخدامی خاص و موسسات و شرکتهایی که شمول قانون بر آنها مستلزم ذکر نام است همچنین سایر موسسات و دستگاههای وابسته به دولت که به نحوی از بودجه عمومی یا کمک دولت استفاده می نمایند موظفند که در تهیه لباس فرم برای کارکنان خود ترتیبی اتخاذ نمایند که اونیفورم مربوطه از لحاظ رنگ و درجات مشابهتی با لباس فرم و درجات نیروهای نظامی و انتظامی نداشته باشد. همچنین کلیه دستگاههای یاد شده مکلفند قبل از تهیه لباس برای کارکنان خود که انجام وظایف آنها مستلزم  پوشیدن لباس فرم می باشد،‌در مورد رنگ ، شکل ظاهری و درجات اونیفورم مربوطه ،‌نظر وزارت کشور و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح را کسب نمایند. نظارت بر عدم مشابهت ملبوس پرسنل کشوری با پرسنل نیروهای مسلح بر عهده وزارتخانه یا موسسه دولتی مربوطه می باشد. ابلاغ درجات آتش نشانان از سوی وزیر محترم کشور علاوه بر اختیارات مصوبه مزبور بر اساس جایگاه و نقش حاکمیتی آن مقام برای هدایت شهرداریها به عنوان نهادهای عمومی و سازمانهای تابعه شهرداریها یعنی سازمانهای آتش نشانی و خدمات ایمنی صورت پذیرفته است . دلایل متعددی برای طولانی شدن روند تهیه و تدوین و ابلاغ درجات وجود داشته که مهمترین آنها عبارتند از:

-   طرح شکل و عنوان درجات بطوریکه مورد پذیرش اکثریت آتش نشانان واقع شود و فاقد هرگونه مشابهت با درجات نیروهای انتظامی بوده و در عین حال زیبا و با معنا باشد.

-        تعریف شرایط احراز با توجه به تنوع استخدام آتش نشانان ،‌پایین بودن سطح سواد آتش نشانان و همچنین وجود سلسله مراتب بر مبنای نوع فعالیت تحت عنوان رییس ایستگاه ،‌فرمانده و......

-   شرایط احراز درجات بر اساس چهار فاکتور سطح تحصیلات ، سوابق سنواتی ،‌درجه شهرداری (محل خدمت نفر) و پست سازمانی احراز شده ، با ضرایب مشخص تعریف گردید. البته علاوه برای چهار عامل برشمرده ،‌موارد استثنایی نیز پیش بینی شده که در جدول شرایط احراز آمده است .

درجات ابلاغی به لحاظ نوع درجه به اکتسابی و انتصابی تقسیم می شوند. بطوریکه چهار درجه فرآتش پاد ، فرآتش پاد دوم ،‌فرآتش پاد سوم و آتش پاد انتصابی بوده و سایر درجات اکتسابی می باشند.

   از نظر اعطاکننده درجه نیز درجات آتش نشان سوم ،‌آتش نشان دوم وآتش نشان توسط شهردار و سرآتش نشان سوم ،‌سر آتش نشان دوم ،‌آتش نشان ،‌آتش یار سوم ، آتش یار دوم ، آتش یار و سرآتش یار توسط استانداری اعطا شده و درجات آتش پاد سوم ، آتش پاد دوم ،‌آتش پاد ،‌فرآتشپاد سوم و فرآتش پاد دوم توسط رییس ستاد هماهنگی امور ایمنی و آتش نشانی اعطا می گردد و عالی ترین درجه با نام فرآتش پاد توسط وزیر محترم کشور به رئیس ستاد اعطا می گردد.

با توجه به محدودیت های بر شمرده به منظور تطبیق وضعیت خدمتی آتش نشانان استخدام شده قبلی و رعایت اصل یکنواخت سازی و همچنین پیش بینی شرایط استفاده از توانایی های ذاتی آن دسته از افرادی که بدلایل مختلفی درجه خدمتی آنان متناسب با پست های مسئولیتی  آنان نمی باشد ،‌افراد مزبور قادر به انجام وظیفه در پست های با درجه بالاتر  از درجه خود می باشند،‌سامانه درجات موقت با شرایط خاص ابلاغ گردیده است . طبق ابلاغیه درجات موقت تا 3 درجه برای کسانی که حداقل امتیاز لازم برای دریافت حداقل درجه را کسب نمی نمایند و تاحداکثر دو درجه برای آتش نشانانی که با تائید مدیر عامل آتش نشانی و خدمات ایمنی و شهردار شهر مربوطه و تصویب ستاد هماهنگی امور ایمنی و آتش نشانی کشور شایسته دریافت درجه بالاترین می باشد، قابل اعطا می باشد.

با عنایت  به ابلاغ دستورالعمل البسه خدمت آتش نشانان کشور و دستورالعمل درجات ، عناوین برنامه های آتی ستاد هماهنگی امور ایمنی و آتش نشانی کشور در ارتباط با موضوع به شرح ذیل می باشد.

1-   تهیه و تدوین دستورالعمل انضباطی شامل :

-        احترامات خاص آتش نشانان

-        تشویق و تنبیه

-        تدوین  حدود اختیارات سلسله مراتب درجات

2-   تهیه و تدوین دستورالعمل شرایط احراز مشاغل مختلف در سازمان آتش نشانی شامل :

-        بررسی وضع موجود نحوه ارتقای شغلی در آتش نشانیهای کشور

-        تهیه و تدوین شرایط ارتقای شغلی درآتش نشانیهای کشور

-        اصلاح ساختار تشکیلاتی آتش نشانیها با توجه به گونه بندی شهرها و ساختار بحران مدار آن

3-   تهیه روشهای تاثیرگذاری درجات در حقوق و مزایای آتش نشانان کشور شامل :

-        بررسی وضعیت نوع استخدام آتش نشانان و نحوه دریافت و پرداخت حقوق و مزایا

-        تهیه دستورالعمل و جداول انطباق درجات برای پرداخت حقوق و مزایا

4-   دسته بندی مشاغل ایمنی و آتش نشانی شامل :

-        بررسی و شناسایی مشاغل موجود در آتش نشانیها

-        تهیه و تدوین پیشنهادهای لازم جهت گروه بندی و دسته بندی مشاغل آتش نشانی

5-   تهیه و تدوین علایم رسته های خدمتی و نشان های مقاطع آموزشی شامل :

-        دوره های آموزشی موجود در آتش نشانیهای کشور

-        بررسی و پیشنهاد عناوین دوره های لازم برای ارتقای درجه و نشان آتش نشانیها

-        تهیه و طراحی و تصویب نمونه هایی از علایم رسته های خدمتی و نشانهای آموزشی

6-    تهیه و تدوین قانون ومقررات استخدام یکنواخت آْتش نشانان کشور شامل :

-        بررسی قانون و مقررات فعلی آتش نشانان

-        پیشنهاد لایحه قانون و مقررات خاص استخدامی آتش نشانیهای کشور

7-   آموزش و نظارت شامل

-        برگزاری آموزش  لازم در سطح استانها

-        تدوین و اجرای روشهای نظارتی

از کلیه صاحب نظران علاقمند درخواست میگردد هرگونه نظر یا پیشنهاد در ارتباط با موضوعات برشمرده را به  ستاد هماهنگی امور ایمنی و آتش نشانی کشور واقع در دفتر هماهنگی خدمات شهری ارایه فرمایند.

به پیوست موارد زیر ارایه می گردد

1-   نمونه درجات مصوب آتش نشانان جمهوری اسلامی ایران .

2-   شرایط احراز درجات آتش نشانان کشور .

3-   نمونه علایم رسته ای  پیشنهادی آتش نشانان (غیر مصوب).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مدیریت بحران حوادث طبیعی

 

مقدمه:   

با گسترش شهر و شهرنشینی و افزایش تدریجی تعداد شهرهای بزرگ درجهان به خصوص در کشورهای درحال توسعه از جمله ایران از یک طرف توسعه شهرها تمرکز و تجمع چمعیت و افزایش بارگذاریهای محیطی و اقتصادی بر شهرها ، از طرف دیگر ، ضمن توجه بیشتر به شهرها، منجر به پذیرش نقشها و عملکردهای متعدد شده است. یکی از موضوعهایی که بیشتر شهرهای بزرگ جهان با آن دست به گریبان هستند، موضوع ” حوادث طبیعی ” است. باتوجه به ماهیت غیرمترقبه بودن غالب حوادث طبیعی و لزوم اتخاذ سریع و صحیح تصمیمها و اجرای عملیات ، مبانی نظری و بنیادی دانشی را تحت عنوان ”مدیریت بحران ” بوجود آورده است. این دانش به مجموعه فعالیتهایی اطلاق می شود که قبل، حین و بعد از وقوع حوادث طبیعی‌، جهت کاهش اثرات این حوادث و کاهش آسیب پذیری انجام گیرد. این موضوع ارتباط خاصی با مباحث برنامه ریزی و مدیریت شهری و جغرافیا دارد.

کلید وازه : بحران ،مدیریت بحران ،شهرسازی ،برنامه ریزی،ارزیابی خطر

 

طرح مساله :

1-مدیریت بحران وبرنامه ریزی مصون سازی شهرها:

وقوع بلایای طبیعی ، نظیر سیل و زلزله، توفان و گردباد اغلب موارد تاثیرات مخربی بر سکونتگاههای انسانی باقی گذارده است و تلفات سنگینی بر ساکنان آنها وارد ساخته است، و ساختمانها و زیر ساختها را نابود کرده و عوارض اقتصادی و اجتماعی پردامنه ای بر جوامع و کشورها تحمیل کرده است. آسیب پذیری سکونتگاههای انسانی نسبت به بلایای طبیعی‌، در نتیجه تمرکز جمعیت و فعالیتهای اقتصادی در نواحی وسیع و متراکم وضعیت نابسامان و بی قاعدة سکونتگاههای ساکنان کم درآمد نواحی شهری و روستایی بطور مداوم افزایش یافته است. دامنه خسارتی که یک سانحه به وجود می آورد ، تنها وابسته به قدرت ویرانگری آن نیست. این میزان برای مثال به وضعیت  زیرساختیهای که در معرض سانحه قرار می گیرد نیز وابسته است . در بسیاری از کشورهای درحال توسعه که با تمرکز شدید جمعیت ، حصیر آبادها ، محله ها فقیرنشین و حاشیه نشین مشخص می شوند.‌یک سانحه طبیعی می تواند حتی در جایی که تاثیر اولیه آن چندان جدی نبوده است، به فاجعه بیانجامد.

در سال 1900تنها 11متروپل در جهان وجود داشت در حالیکه در فاصله یک قرن در سال 2000بیش از 400شهر با این جمعیت میلیونی ومتراکم به وجود آمده اند .همچنین در کشور ما ایران نیز رشد جمعت شهری از 30%در سال 1335به 64%در سال 1380رسیده است و تعداد شهرهای کشور نیز از 199شهر در سال 1335به 918شهر در حال حاضر (مهر 1381)رسیده است . که این امر نشان از رشد و توسعه شهرنشینی و لزوم برنامه ریزی جهت مصون سازی شهرها دارد .  

2-برنامه ریزی های لازم جهت مصون سازی شهرها در برابر بلایای طبیعی:

به منظور برنامه ریزی های لازم برای مصون سازی شهرها در برابر بلایای طبیعی و کاربریهای مختلف شهر موارد زیر باید بررسی و مد نظر قرار گیرد :

1-    بررسی نقش برنامه ریزی شهری در تقلیل اثرات بلایای طبیعی

2- نواحی پرتراکم جمعیت و برنامه ریزی بیشتر جهت هرچه کمتر شدن اثرات بلایای طبیعی در این مناطق

3- بافت قدیم شهرها و برنامه ریزی و مصون سازی بیشتر این ناحیه آسیب پذیر در برابر بلایای طبیعی

4-  بررسی و نحوه پیشگیری از بلایای طبیعی در نقاط شهری

5-  بررسی و نحوه تأثیر بلایای طبیعی برروی ساخت و سازهای شهری

6-  بررسی و نحوه تاثیر بلایای طبیعی برروی زیر ساختهای و کاربریهای مختلف شهری

7- بررسی و نحوه تاثیر فرم شهر در کاهش اثرات بلایای طبیعی

8- بررسی وضعیت آسیب پذیری و مقاومت ساخت و سازهای شهری

9-  ارزیابی نقش مسئولان مدیریت شهری در کاهش اثرات بلایای طبیعی

10-          ارتقای آگاهی عمومی نسبت به اثرات بلایای طبیعی و نحوه مشارکت مردم در کاهش تاثیر آنها

3-تعاریف و مفاهیم:

13.                      بلایا

به طور کلی بلایا تغییر در شرایط محیطی است که سبب گسسته شدن روند زندگی طبیعی مردم و قرار گرفتن آنها در معرض عناصر مضر و خطرناک می‌شود و با توجه به منشاء بروز آن به دو دسته بلایای طبیعی و انسان ساخت تقسیم می‌شود.

بلایای طبیعی عملی از طبیعت است با چنان شدتی که وضعی فاجعه انگیز ایجاد می‌کند و در این وضع شیرازه زندگی روزمره ناگهان گسیخته می‌شود و مردم دچار رنج و درماندگی می‌شوند و در نتیجه به غذا، پوشاک ، سرپناه و مراقبتهای پزشکی و پرستاری و سایر ضرورتهای زندگی و به محافظت در مقابل عوامل و شرایط نامساعد محیطی محتاج می‌گردند. از طرفی بلایای انسان ساخت نیز در نتیجه عملکرد واکنش‌های انسانی رخ می‌دهند. بطوریکه شرایط حاد و نامساعدی در زندگی ایجاد می‌کنند. بلایای طبیعی  مانند سیل، زلزله، آتش فشان، گرد باد و بلایای انسان ساخت مانند آتش سوزی ، انفجار ، خرابکاری و جنگ‌های اتمی می‌باشند.

14.                      بحران

بحران عبارت است از شرایط و وضعیتی که بر اثربروز بلایای طبیعی و انسان ساخت بوجود می‌آید و در آن نظام اجتماعی در یک محدودة جغرافیایی گسیخته می‌شود و نیاز به مراقبت‌های ویژه و فراهم نمودن ضروریات زندگی اهمیت می‌یابد.

تعریف بحران مطابق طرح جامع امداد ونجات کشور :

بحران :

حوادثی است که در اثر رخدادها و عملکردهای طبیعی و انسانی به طور ناگهانی به وجود  می آید، مشقت و سختی را یه یک مجموعه یا جامعه انسانی تحمیل می کند و برطرف کردن آن نیاز به اقدامات اضطراری ، فوری و فوق العاده دارد.

بحران ملی :

بحرانی است که مقابله با آن خارج از توان مجموعه مدیریت بحران و امکانات یک استان باشد. سایر موارد به عنوان بحران استانی یا محلی محسوب می شود.

نوع بحران از حیث ملی ، منطقه ای یا محلی بودن ، براساس پیشنهاد استاندار استان مربوطه و تأیید رئیس ستاد حوادث و سوانح غیرمترقبه کشور مشخص می شود.

15.                      مدیریت بحران

مدیریت بحران به مجموعه اقدامهای اطلاق می‌گردد که قبل از وقوع، در حین وقوع و بعد از وقوع بحران جهت کاهش هر چه بیشتر آثار و عوارض آن انجام می‌گیرد. این اقدامها با توجه به نوع بلایا و محیط جغرافیایی متفاوت می‌باشند.

تعریف مدیریت بحران و مخاطرات مطابق طرح جامع امداد ونجات کشور :

فرآیند عملکرد و برنامه ریزی مقامات دولتی و دستگاههای اجرائی دولتی و عمومی است که با مشاهده ، تجزیه و تحلیل بحرانها ، به صورت یکپارچه ، جامع و هماهنگ با استفاده از ابزارهای موجود تلاش می کنند از بحرانها پیش گیری نمایند یا در صورت بروز آنها در جهت کاهش آثار ، آمادگی لازم ، امداد رسانی سریع و بهبود اوضاع تا سطح وضعیت عادی تلاش نمایند .

 

16.                      پناهجو

پناهجو کسی است که به دلیل وقوع بلایای طبیعی یا انسان ساخت مسکن و سر پناه او دچار سانحه شده است و نیازمند یک فضای مسکونی و خدمات لازم بهداشتی ، درمانی و غذایی می‌باشد. بنابراین پناهجوی اردوگاه کسی است که در زمان وقوع بحران به یکی از اردوگاههای اضطراری جهت دریافت خدمات مورد نیاز مراجعه می‌کند.

17.                      امداد و کمک رسانی

          به کلیه فعالیت‌هایی اطلاق می‌گردد که در حین و پس از بروز بلایا جهت نجات جان افراد آسیب دیده انجام می‌گیرد. معمولاً این اقدام توسط گروههای امدادی یا سازمانهای متولی انجام می‌گیرد.

18.                      تخلیه

          مرحله‌ای از طرح مدیریت بحران می‌باشد که در طی آن افراد جامعه آسیب دیده از محیط خطر دور شده و خدمات اولیه امدادی، درمانی و دیگر کمک‌ها به آنها ارائه می‌گردد.

19.                      انتقال

          مرحله‌ای است که طی آن افراد جامعه آسیب دیده با استفاده از امکانات لازم و طرق مقتضی (زمینی یا هوایی) به مکان امن جهت ارائه خدمات تکمیلی منتقل می‌شوند.

20.                      استقرار

          فعالیتی است در طی آن افراد جامعه آسیب دیده، پس از انجام مراحل تخلیه و انتقال، در فضاهای مناسبی که از قبل طراحی شده است، قرار می‌گیرند.

21.                      اردوگاه اضطراری

          اردوگاه اضطراری مکانی است که معمولاً در برنامه مدیریت بحران برای اسکان حادثه دیدگان یک وضعیت اضطراری در نظر گرفته می‌شود. در این فضا امکاناتی را که حادثه دیدگان ممکن است به فوریت نیاز داشته باشند تامین می‌گردد

اردوگاه اضطراری متمرکز

          اردوگاه اضطراری متمرکز فضایی است که در آن کلیه امکانات لازم برای یک جامعه سانحه دیده اعم از امکانات و تجهیزات بهداشتی، درمانی ، خدماتی و همچنین سر پناه که شامل چادرها یا اماکن مقاوم می‌باشد همه در یک فضا فراهم شده‌اند.

اردوگاه اضطراری غیر متمرکز

          این اردوگاه شامل فضا و سرپناهی می‌شود که در کنار مساکن آسیب دیده افراد سانحه دیده ایجاد می‌شود ولی عملاً خدمات مورد نیاز آنها به صورت متمرکز در یک مکان دیگر انجام می‌گیرد . به دلایل متعدد افراد اغلب به ایجاد سرپناه در کنار مساکن خود علاقمند بوده و عملاً از اسکان در اردوگاه متمرکز سرباز می‌زنند.

22.                      مدیریت اردوگاه اضطراری

          مدیریت اردوگاه اضطراری به معنی بسیج امکانات و تجهیزات در قالب یک نظام هماهنگ و از پیش تعریف شده است بطوریکه در آن شرح وظایف و مسئولیت‌های افراد اردوگاه مشخص شده و برنامه‌های لازم جهت تشکیل، اداره وکنترل اردوگاه ارائه می‌گردد. اصولاً اردوگاههای متمرکز و غیر متمرکز هر کدام نیازمند یک روش مدیریتی خاص می‌باشند و این موضوع از یک کشور به کشور دیگر به دلیل ساختار اداری و حکومتی نیز متفاوت است.

 

امداد و نجات :

عملیات امداد و نجات به عنوان بخش عمده مرحله مقابله شامل جستجو ، نجات ، ارایه کمکهای اولیه ، انتقال مجروحان تا نزدیک ترین و اولین مرکز درمانی ، تغذیه اضطراری ، تأمین سرپناه اضطراری ، تخلیه جمعیت ها ، تأمین امکانات اولیه و دریافت و توزیع کمکهای مردمی و اقلام اهدایی سازمانهای غیردولتی داخلی ، خارجی و بین المللی است.

 

4-مدیریت بحران Disaste Management

          مجموعه اقداماتی که قبل از وقوع، در حین وقوع و بعد از وقوع سانحه ، جهت کاهش هرچه بیشتر آثار و عوارض آن انجام می گیردرا به عنوان مدیریت بحران تعریف می کنند . همچنین امروزه مفهوم "مدیریت ریسک "risk managment که بشتر به انجام امور پیشگیری از بحران تاکید دارد جایگزین و مکملی  منطقی برای مدیریت بحران است .

” در مناطق شهری ، اثرات زیانبار معمول در اثر وقوع سوانح طبیعی ، شامل تلفیقی از ویرانیهای کالبدی و اختلال عملکرد عناصر شهری است انهدام سازه ها و ساختمانهای مسکونی ، شبکه راهها و دسترسیها مثل پلها و جاده های ارتباطی ، تاسیسات اساسی مثل مخازن آب ، نیروگاهها ، خطوط ارتباطی تلفن برق ، لوله کشی آب ، گاز و از آن جمله است .

4-1مراحل مدیریت بحران 

مدیریت بحران دارای پنج مرحله می باشد که به شرح زیر می باشند :

مرحله اول : لحظه های وقوع زلزله که مقیاس زمانی آن درحد ثانیه تاحداکثر دقیقه می باشد( موقعیت استقرار سکونتگاه در اراضی نامناسب و لرزه خیز و یا شیب ناپایدار)

مرحله دوم : گریز و پناه و آسیبهای کالبدی ، آسیبهای تبعی زلزله هستند که ناشی از آسیب تاسیسات زیربنایی مانند گاز ، برق و آب بوده است (مانند آتش سوزی و آب گرفتگی یها)

مرحله سوم : عملیات نجات و امداد که از ساعتهای اولیه شروع و تا هفته ها ادامه می یابد.

مرحله چهارم : استقرار موقت در این گام اسکان موقت و نیز استقرار کاربریهای شهری مطرح می شود و از روزهای اول تا ماههابطول می انجامد. اسکان افراد بی خانمان و نیز استقرار موقت کاربریهایی که دچار تخریب و آسیب شده اند.

مرحله پنجم : مرحله رفع آثار تخریب ناشی از زلزله بوده و عملیات پاکسازی و بازسازی را شامل می شود (ترمیم اولیه زیر ساختهای شهری از جمله راهها ، لوله کشی آب ، برق و گاز و نظایر آن ) صورت گیرد.

در  مدیریت بحران باید به جنبه های زیر توجه شود :

1_ برنامه ریزی     2_ سازماندهی       3_ کنترل     4_ رهبری و هماهنگی      5_تدارکات و تجهیزات و نیروی انسانی مورد نیاز برای مقابله با بحران

در واقع کاربرد علمی مدیریت بحران استفاده ازدانش مدیریتی مرتبط با آن در به حداقل رساندن خسارت ناشی از بلایاست.

در ادبیات علمی موجود در زمینه مدیریت بحران به چرخه استاندارد این دانش توجه شده است که در زیر ارائه می گردد :

 

چرخ استاندارد مدیریت بحران

 

واکنش

سانحه

جبران

گسترش و توسعه

پیشگیری

آمادگی

 

منشا بحران ها و انواع بلایا :  بلایا را بسته به عامل بوجود آورنده آنها به دودسته تقسیم می کنند :

1- بلایای طبیعی زلزله سیل آتش فشان گردبار و 41 مورد حادثه شناخته شده دیگر 

2- بلایای غیر طبیعی (انسان ساز) مانند آتش سوزی تصادفات جنگلهای هسته ای و... که در زیر به تعریف آنها می پردازیم :

بلایای طبیعی : عملی از طبیعت که با چنان شدتی رخ می‌دهد که درآن شیرازه زندگی و اوضاع اجتماعی از هم گسیخته می‌شود ومردم به مراقبتهای پزشکی ، غذا و پوشاک و سایر نیازهای اولیه محتاج می‌شوند .

بلایای غیرطبیعی : به دلیل تحرکات انسانی و یا سهل انگاری های ناشی از عوامل اجتماعی و فرهنگی واقتصادی به وسیله انسان ایجاد می‌شود .

اثرات عمومی ناشی از بلایا :

1.       مرگ ومیر ( اثرات عمومی تمامی سوانح )

2.     آسیب دیدگی یا مصدومیت

3.  خسارت و نابودی اموال ( تمام بلایا بسته به شدت و گستردگی نواحی آسیب دیده باعث ایجاد خسارات اقتصادی می گردند )

4.     خسارت به تاسیسات زیر بنایی ( حیاتی ) مانند آب ،برق ، گاز و مخابرات و . . .

5.     اثرات اجتماعی و روانی ( روحی روانی )

 

مقابله با سوانح:

 عبارت است از همکاری دولت و مردم در هماهنگی با یکدیگر از طریق کل سیستم جامع و مورد قبول در مدیریت بحران جهت برخورد با بلایا ،که لازم است عوامل زیر بنایی و بنیادی مقابله با سوانح مطابق پارامترهای زیر انجام گردد :

1.       درک صحیح و درست از سانحه

2.     برآورد روشن از خطر و خسارات احتمالی سانحه

3.    دارا بودن سیاست و خط و مشی موثر و کارآمد

سطوح بحران

 برای اینکه بتوانیم سازماندهی مدیریت بحران را انجام دهیم باید سطوح بحران را بشناسیم و برنامه ریزیهای خود را مطابق با نیازمندیهای این سطوح تعریف نماییم . این سطوح عبارتند از :

1.       سطح جهانی (مانند  سوراخ شدن لایه اوزون )

2.     سطح ملی (مانند  خشکسالی یا کم آبی )

3.  سطح شهری یا محلی  (  مانند انواع بلایای طبیعی یا اسان سازاز جمله آلودگی هوای آتش سوزی ،تصادفات و ...)

 

روش شناسایی مدیریت بحران

برای تهیه برنامه مدیریت لازم است تا متدولوژی یا روش شناسی خاصی تعریف گردد . این متد می تواند شامل مراحل زیر باشد :

1.       تعریف بحران بطور خاص

2.     شناسایی انواع بحرانها ارزیابی خطر آنها و اولویت بندی آنهاست

3.    تعیین ارتباطات بحرانی با سایر شرایط

4.     تعیین راهبردهای برخورد با سانحه ( استراتژی )

5.     تشکیل گروه مدیریت و بحران

6.     درک توانمندیها و مقابله با سوانح

7.    تهیه برنامه مدیریت بحران

8.    پیش بینی و پیشگیری از وقوع بحران

9.     تعیین روشهای مداخله در بحران

 

سیاست ملی مدیریت بحران :

در تعریف سیاست ملی می‌توان گفت لازمه وجود تشکیلات لازم و مناسب برای مقابله با یحرانها وروشن شدن جنبه های مختلف خطرات ناشی از بروز بلایا تعریف سیاست ملی مدیریت بحران است و اگر چنین سیاستی وجود نداشته باشد  موجب از دست رفتن منابع ، نیروی انسانی و خسارت اقتصادی می‌شود .

تعریف سیاست ملی مدیریت سوانح دارای امتیازات عمده ای است که عبارتند از :

1.       رهبری  روشن دولت در مسائل مربوط به سوانح

2.     قوانین و مقررات مشخص

3.    تشکیلات و سازمان منسجم بامسئولیتهای روشن

4.  توانایی و انکا به نفس ملی که فقدان ان می تواند کمکهای بین المللی مطلوب را دستخوش خطر کند .

همچنین عوامل اصلی و اساسی فرایند تعریف سیاست عبارتند از :

1.       تعریف دقیق خطر سانحه

2.     شناسایی اثرات احتمالی بحران

3.    براورد منابع موجود

4.     تشکیلات سازمانی مورد نیاز برای آمادگی ، پاسخگویی و جبران خسارات و تلفات حوادث

5.     تعریف چگونگی پیوند سیاست ملی مدیریت سوانح با دیگر جنبه های سیاست ملی

 

لذا می توان گفت برای حصول اطمینان از شرح و تعریف سیاست ملی از یک طرف باید رابطه صحیح بین تهدید سانحه و اثرات آن و از طرف دیگر رابطه آن را با سیاست ملی مشخص نماییم بعنوان مثال ممکن است مناسب ترین اقدام با سیل سیاست پیشگیری از این بحران باشد اما وقتی در چارچوب سیاست ملی به این موضوع نگاه می‌شود ممکن است این نوع اقدامات از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نباشد .

رابطه بین سیاست ملی مدیریت سوانح با دیگر سیاستهای ملی دارای دو جنبه می‌باشد .

1.   توسعه ملی که پیوند نزدیکی با دیگر سیاستهای ملی و مدیریت سوانح دارد: در این بخش برنامه های توسعه اقتصادی اجتماعی و فرهنگی مطرح می‌شود که در صورتی که جنبه های مختلف مدیریت سوانح در این سیاستهای ملی لحاظ شود می‌توان انتظار داشت که در صورت بروز بحران بتوان در چارچوب برنامه های مذکور چاره اندیشی های لازم را ارائه نمود  .

2.  حفاظت از محیط زیست : برخی از بحرانهای طبیعی همانند سیل طبعات و یا اثرات گسترده ای بر محیط زیست وارد می‌کند . در نتیجه لازم است سیاست ملی مدیریت سوانح با این مفهوم ارتباط و جنبه‌های آن را  روشن  نماید .

عناصر اصلی سیاست مدیریت ملی سوانح:

اولین عنصر در سیاست مدیریت ملی سوانح شناسایی اختیارات موجود در انتخاب عناصر سیاست ملی است و لازم است در این ارتباط در اولین قدم چرخه مدیریت سوانح تعریف شودکه مطابق موارد پیش گفته به شرح زیر قابل تعریف می باشد :

1-  پیشگیری: عبارت است از مجموعه اقدامات و فعالیتهایی که هدف از آنها جلوگیری از بروز سانحه و یا کاهش اثرات آن در جامعه می‌باشد. ساختن سدهای سیل بند یا خاکریزهای دفع سیلاب نمونه‌ای از این اقدامات است.

2- کاهش: عبارت است از اقدامات انجام شده به شکل برنامه‌های ویژه برای کاهش یا به حداقل رساندن اثرات یک سانحه بر کشور یا جامعه، نمونه این موضوع تدوین قوانین و مقررات ساختمانی است .

3- آمادگی: اقداماتی که دولتها، جوامع و افراد را قادر می‌سازد، با سرعت و به طور موثر در مقابل سوانح واکنش نشان دهد. اقدامات آمادگی شامل تدوین برنامه‌های قابل اجرا برای مقابله با سانحه، مانور یا تمرین ، حفظ ذخیره تدارکات و منابع موردنیاز و آموزش پرسنل است.

4- واکنش یا پاسخ اقداماتی است که  از هنگام بروز سانحه آغاز شده و پس از آن نیز ادامه می‌یابد. این اقدامات در راستای نجات جان انسانها و حفظ اموال و مقابله با خسارات اولیه سانحه است.

5- جبران یا بازسازی عبارت است از فرایند بازگشت جوامع و کشور به وضع عادی پس از مواجه با یک سانحه . در برخی از سوانح ممکن است این فرآیند  مدت زیادی به طول انجامد و در برخی از سوانح دیگر این زمان کمتر باشد.

6- عمران یا توسعه عبارت است از پیشرفت و نوگرایی این جوامع در رابطه متقابل با اثرات سوانح و مدیریت سوانح .

با عنایت به اهمیت مقوله پیشگیری و کاهش اثرات در دانش مدیریت بحران لازم است تا این دو عنصر بیشتر مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد که به شرح ریر به آن پرداخته می شود :

 

تعریف پیشگیری:

شامل اقداماتی است که هدف آنها جلوگیری از وقوع یک سانحه یا ممانعت از این است که وقوع آن اثرات زیانباری بر جوامع داشته باشد.

ملاحظات عمده در رابطه با پیشگیری

l    تعریف پیشگیری

l    جایگاه پیشگیری در چرخه مدیریت سوانح

این عنصر مدیریت بحران نقش هسته اصلی و پایه ای برای مدیریت بحران ایفا می نماید به گونه ای که در صورت اعمال روشها وسیاست های آن می توان بخش عمده ای از اثرات سوانح را کاهش داد .

l    ضرورت پیشگیری از سوانح

l    مشکلات موجود در پیشگیری از سوانح

l    رویکردهای مثبت در جهت پیشگیری

l    منابع مربوط به پیشگیری

نقش مدیران سوانح در عملیات پیشگیری:

دیدگاهها و نظرات مدیران و سیاستهای اتخاذ شده آنها در زمینه پیشگیری می تواند دراشکال گوناگونی نمودپیداکند که از جمله موارد مهم آنها را می توان به شرح زیر برشمرد :

l    برنامه ریزی توسعه ملی

l    سیاست مدیریت ملی سوانح

l    قانون سوانح

l    برنامه ریزی مقابله با سوانح

l    موارد خاص

مشکلات موجود در انجام برنامه های پیشگیری:

اصولا اجرای هر برنامه و سیاستی با مسائل و مشکلاتی روبرو می باشد . در زمینه پیشگیری از وقوع سوانح نیز چنین مسائلی قابل طرح است که می توان آنها را به شرح زیر برشمرد :

l    زمینه های سنتی

l    هزینه ها (COSTS)

l    اولویت های ملی دیگر(بهداشت ، درمان، آموزش و توسعه اقتصادی(

l    جنبه های سیاسی(POLITICAL ASPECTS)

l    مسائل و مشکلات توسعه

l    تعادل در مدیریت بحران(BALANCE OF DISASTER MANAGEMENT)

l    بی تفاوتی افراد جامعه

رویکردهای مثبت در جهت پیشگیری:

 

l    انجام اقدامات پیشگیری از سوانح در سطوح بالای دولتی

l    سیاستگذاری ملی

l    قانونگذاری

l    ارزیابی و نظارت

l    ارزیابی و نظارت

l    برنامه ریزی و ستزماندهی

l    آگاهی و آموزش عمومی

l    کمک های بین المللی

منابع مربوط به پیشگیری از بحران:

برای برنامه ریزی و اجرای روشهای پیشگیری از بروز سوانح لازم است تا منابع مختلف و متعددی تعریف و در فرایند اجرا مورد استفاده قرار گیرد که مهمترین آنها به شرح زیر ارائه می گردد :

l    منابع تشخیص و تحلیل خطرات ناشی از بحران

l    منابع تعیین نیازها و امکانات و اجرای برنامه های پیشگیری

l    منابع اجرای امکانات و برنامه های پیشگیری

l    منابع پشتیبانی و حمایت از عملیات پیشگیری

 

تعریف کاهش:

اقدامات لازم جهت کاهش اثرات احتمالی یک سانحه طبیعی یا انسان ساخت بر کشور و جوامع را کاهش می گویند.

اجزای اصلی کاهش:

l  کاهش مخاطره: به مفهوم برنامه ریزی برای کاهش خطر وقوع سوانح در مورد حوادثی که قابلیت پیش بینی و پیشگیری دارند مانند سیل ،طوفان ،آتش سوزی و . . .

l  کاهش آسیب پذیری(درجه ای از آسیب احتمالی ناشی از یک خطر خاص که ممکن است در یک منبع ایجاد شود(

راهبردهای برنامه کاهش اثرات:

با توجه به نوع نظام برنامه ریزی و فکری موجود در جامعه و متکی برالزامات و نیازمندیها، معمولا دو راهبرد در جهت اجرای برنامه های کاهش مد نظر قرار می گیرد:

الف : راهبرد از بالا به پائین(توجه به معیارهای فیزیکی کاهش اثرات(

ب: راهبرد دوم(توجه به گروههای اجتماعی و تمرکز جهت استفاده از توانائیهای آنان(

موارد موثر بر راهبردهای کاهش اثرات:

 - قوانین و وضعیت اقنصادی

 - واقعیت های سیاسی

 - زمانبندی فعالیتهای کاهش اثرات

 - توانایی های اجتماعی

انواع اقدامات مربوط به کاهش اثرات بلایا:

 - اقدامات فعال(وضع قوانین ، اقدامات آموزشی ، ارتقا فرهنگ ایمنی(

 - اقدامات غیر فعال‌(کنترل کاربری زمین ، بیمه اجباری)

معیارهای اصلی برنامه ریزی کاهش اثرات بلایا:

 -معیارهای مهندسی و ساختمان سازی

 - معیارهای برنامه ریزی فیزیکی

 - معیارهای اقتصادی

 - معیارهای اجتماعی

الزامات کاهش اثرات بلایای طبیعی:

 - وجود یک سیاست روشن و جامع مقابله با سوانح و اقدامات کاهش

 - کنترل و بررسی خطرات سانحه و آسیب پذیری جامعه و تعیین دقیق اقدامات و کاهش مناسب آنها

 - تحلیل و ارزیابی دقیق کلیه پروژه ها و اقدامات کاهش

 - آمادگی دولت جهت اجرای برنامه های مناسب کاهش اثرات بلایا

 - توجه به اقدامات کاهش در برنامه های توسعه ملی

 - توجه به اقدامات کاهش اثرات بلایا در تمام سطوح دولت(ملی ، منطقه ای و محلی)

 - آگاهی به آموزش عمومی جهت ایفای نقش مناسب مردم در اقدامات کاهش

 - تدوین برنامه های تخصصی در ایجاد یا پیشرفت اقدامات گسترده کاهش اثرات بلایا

مراحل یک استراتژی کاهش خطر:

 - ارزیابی و ترسیم نقشه مخاطرات

 - شناسایی اجزای در معرض خطر

 - تعیین اثرات احتمالی خطر

 - تعیین توانایی های مطلوب در زمینه پاسخ به بحران

 - تعیین اولویت های برنامه کاهش خطر

اصول کاهش اثرات بلایا:

1- فهرست نمودن و تعیین اهمیت مخاطرات در سطح در سطح ملی و منطقه ای

 - توجه به اهداف کاهش اثرات شامل حفظ زندگی جلوگیری از ایجاد صدمات و کاهش تلفات

 - تعیین اولویتها و شناخت محدودیتهای مربوط به کاهش اثرات و کنترل و ارزیابی این اقدامات

 - ارزیابی آسیب پذیری اقتصادی و اجتماعی و تلاش در جهت محافظت یا تقویت اجزای در معرض خطر

 - ارتباط بین کاهش اثرات با سایر عناصر برنامه ریزی سوانح

 - رسمیت و مقبولیت اقدامات کاهش اثرات

 

برنامه مدیریت بحران:

به منظور مقابله با بحران ضروری است تا برنامه مقابله با بحران  تعریف شود. این برنامه یک نیاز سازمانی عمده می‌باشد . در هنگام تدوین برنامه باید به عوامل و پارمترهایی که ممکن است وجود آنها مشکلاتی را به همراه داشته باشد توجه جدی شود ،ازجمله :

1-  کهنه بودن برنامه و عدم قابلیت اجرایی آن 2- صوری بودن برنامه (واقع‌گرایی)  3- به دلیل عدم وجود سازمان مشخص برنامه‌ریزی قابلیت اجرایی نداشته باشد

 

ملاحظات عمومی در امر برنامه‌ریزی مدیریت بحران:

 هدف از برنامه‌ریزی:

 در تدوین برنامه‌ریزی نخستین قدم اهداف برنامه‌ریزی است .باید مشخص شود برنامه‌ریزی به چه منظوری و برای پاسخگویی به چه نیازی تعریف می‌شود. برنامه‌ریزی فرایندی است که در آن با استفاده از منابع و امکانات موجود نسبت به حل یک مشکل تصمیم‌گیری می‌شود .از همین رو انجام فعالیتهای پیشگیری، آمادگی، کاهش و بازسازی، یکی از اهدافی است که باید متکی بر برنامه‌ریزی مورد استفاده و عمل قرار گیرد. امروزه در بسیاری از کشورها توسعه ملی در ارتباط با چرخه مدیریت سوانح به صورت برنامه‌های بلندمدت، کوتاه مدت و میان مدت تعریف می شود، درنتیجه از نکات مهم برنامه‌ریزی در مدیریت سوانح اقدام جهت کاهش اثرات سوانح و برقراری ارتباط صحیح  بین برنامه‌ریزی و چرخه مدیریت بحران است.

 سطوح برنامه‌ریزی:

 جهت مقابله با بحران برنامه ریزی  دارای سه سطح ملی ،منطقه‌ای و محلی می‌باشد. در سطح ملی برنامه مدیریت سوانح به طرح موضوعاتی پیرامون هماهنگی بسیج امکانات ملی، درخواست کمکهای بین‌المللی و غیره می‌پردازد. در سطح منطقه‌ای نیز باید برنامه مدیریت سوانح با تعریف وظایف از سطوح بالا به سطوح پایین‌تر انجام شود.

در سطح محلی نیز اقدامات، شامل هماهنگ کردن فعالیتهای موجود و خدمات لازم مانند خدمات بهداشتی،‌خدمات امدادی و غیره می‌باشد. در مواردی نیز باید تسهیلات لازم برای استفاده از مشارکت مردم تعریف شود.

ویژگیهای برنامه مدیریت بحران:‌

 هر برنامه‌ای با توجه به هدفی که در آن انتظار می‌رود باید دارای ویژگیهای زیر باشد: 1- روشن بودن اهداف برنامه

  2- انعطاف‌پذیری برنامه: به این معنی که برنامه باید جهت اجرا انعطا‌ف‌پذیری لازم را داشته باشد چرا که ممکن است برخی از الزامات برنامه‌ریزی فراهم نگردد.

3- واقع گرایی: برنامه مدیریت بحران باید واقع گرا باشد و با توجه به واقعیتهای موجود در یک جامعه تعریف شود. برنامه باید مطابق واقعیت باشد و براساس آن می‌توان برآورد دقیقی از تهدید سانحه نمود.

4- هماهنگی در اجرا:این ویژگی به تعریف یک سیستم بهینه استفاده از منابع که در آن مسئولیتهای هریک از سازمانها تعریف شده کمک می کند  و مطابق این تعریف برای اجرا اقدام می‌شود.

5- قابلیت و ضمانت اجرایی: به معنای فراهم ساختن زیربناهای لازم برای اجرای برنامه است.

 6- اجرای برنامه: اجرای برنامه به معنای اجرای برنامه‌های اصلی،‌فرعی و ویژه می‌باشد. در برنامه‌های اصلی اهداف کلی سیاست مدیریت بحران تعریف می‌شود که این بخش حاوی برنامه‌هایی از قبیل تعریف نیازهای اساسی جهت مقابله می باشد .

 فرایند برنامه ریزی:

 1- تعریف و تعیین اهداف

2- مشخص نمودن مشکلات و مسائل پیش رو         

3- تعیین راه‌حلهای برخورد با مشکل 

 4- ارزیابی راه‌حلها  

5- انتخاب راه‌حل بهینه 

 6- اجرای برنامه

در فرایند برنامه‌ریزی مدیریت بحران  در حادثه‌ای مانند زلزله باید مشخص کنیم کدام یک از راه‌حلهای برخورد با این حادثه بهتر می‌تواند فرایند مقابله را روشن و اثربخش تر نماید.

نکات عمده برنامه‌ریزی مقابله با سوانح عبارتند از: 1- مدیریت اطلاعات: در بحث مدیریت اطلاعات به عنوان یکی از عمده‌ترین نیازهای برنامه‌ریزی لازم جهت موارد اطلاعاتی موردنیاز جهت برنامه‌ریزی تعریف شود و نسبت به جمع‌آوری آن اقدام شود. شرایط لازم برای برنامه‌ریزی و به اجرا درآوردن یک سیستم مدیریت اطلاعات شامل اطلاعات وارده، ارزیابی و برآورد اطلاعات موردنیاز، تصمیم‌گیری درباره آنها و انتشار اطلاعات می‌باشد.

2- مسئولیت پذیری ، به عنوان یکی از مهمترین سیاستهای برنامه‌ریزی و منابع مقابله با بحران تلقی می‌شود.

  3- فشار بحران:‌ به دلیل بروز سانحه و اثرات آن شامل خسارت جانی و مالی تدوین برنامه مدیریت بحران می‌تواند اثرات ناخواسته سوانح را کاهش دهد. فشار بحران ناشی از بروز سانحه می‌تواند اثرات ناخواسته‌ای را به جای گذارد.

4-2 بررسی ساختار مدیریت بحران در برخی از کشورهای جهان

استفاده از تجارب سایر کشورها خصوصاً کشورهای با سابقه در کنترل و مدیریت بحران‌های طبیعی می‌تواند راه‌گشای مناسبی در جهت اصلاح وضعیت مدیریت بحران در کشور باشد.
در این زمینه تجارب دو دسته از کشورها بررسی شده است. دسته اول مربوط به تجارب کشورهای پیشرفته و دسته دوم مربوط به کشورهای در حال توسعه می‌باشد. در دسته اول سه کشور ژاپن ، کره و آمریکا قرار دارد. ژاپن به عنوان یکی از سانحه‌خیزترین کشورهای جهان و کشوری که بیش از یک قرن است که مدیریت سوانح طبیعی در آن قانونمند گشته ، مسلماً یکی از پیشگامان مدیریت بحران‌های طبیعی در جهان به شمار می‌رود. در هر سه کشور سازمان مستقلی مسؤولیت مدیریت سوانح طبیعی را به عهده دارد که این سازمانها در ژاپن در سال 1974 و در آمریکا در 1979 تأسیس شده و هر یک دارای سوابق و تجربیاتی طولانی می‌باشند. در دسته دوم سه کشور پاکستان ، نپال و سریلانکا انتخاب شدند. دلیل انتخاب این سه کشور در دسته دوم علاوه بر وجود نقاط مشترک آنها تفاوتهای بارزی بود که از نظر سوانح طبیعی در این سه کشور وجود داشت. 

به این ترتیب که در پاکستان مساله سیل ، در نپال مسئله زلزله و در سریلانکا مسئله زمین لغزش، مهمترین مسائل مربوط به سوانح طبیعی را تشکیل می‌دهد.

مدیریت سوانح طبیعی در ژاپن

ژاپن یکی از سانحه‌خیزترین کشورهای جهان در رابطه با وقوع بحران‌های طبیعی است.
وقوع زلزله‌های شدید، آتشفشان و طوفان از بحرانهای طبیعی شایع در ژاپن محسوب می‌شود.
زلزله بزرگی که منطقه
Hanshin و Awaji (کوبه) را در ژانویه 1995 لرزاند، اولین زلزله بزرگی بود که مستقیماً یک منطقه وسیع شهری را که در آن فعالیت‌های متنوع اجتماعی و اقتصادی متمرکز شده بود به لرزه در آورد. طوفان مهیب 1959 ژاپن که خسارات سنگینی را به بار آورد ، انگیزه ایجاد یک نظام جامع و هدفمند اداری برای پیشگیری از سوانح گردید که نهایتاً در سال 1962 به تصویب "قانون پایه مقابله با سوانح" منجر گردید. این قانون شامل موارد زیر است:تعریف مرزها و مسؤولیت‌های پیشگیری از سوانح،‌ نظام پیشگیری از سوانح، طرح پیشگیری از سوانح، آمادگی در مقابل سوانح، اقدامات اضطراری سوانح، اقدامات احیا در سوانح، اقدامات مالی ، اعلام حالت اضطراری به منظور تصمیم‌گیری در مورد مسائل مهم مربوط به پیشگیری از سوانح، مانند تهیه و تسهیل اجرای طرح پایه پیشگیری از سوانح، دولت ژاپن اقدام به تشکیل یک شورای مرکزی پیشگیری سوانح نموده که ریاست آن به عهده نخست وزیر می‌باشد و اعضای آن را وزیر کشور و سایر دانشمندان و متخصصین امر تشکیل می‌دهند. تجارب به دست آمده از زلزله بزرگ کوبه اعمال تجدید نظرهای عمده‌ای را در طرح‌های پیشگیری از سوانح (در 3 سطح طرح پایه، طرح اجرایی و طرح محلی) ایجاب نمود. در طرح جدید، نقش و مسؤولیت دولت مرکزی، شرکتهای دولتی و سازمانهای محلی در اجرای طرح‌ها و برنامه‌ها به تفصیل و با صراحت تفکیک و مشخص شده است.در طرح پایه همچنین آمادگی در مقابل سوانح، اقدامات اضطراری در سوانح و احیا و بازسازی پس از سوانح بر هر نوع سانحه‌ای تعریف شده است. برای مثال در مورد زلزله، اقدامات زیر پیش‌بینی شده است:فصل اول: آمادگی در مقابل سوانح* بالا بردن مقاومت در مقابل زلزله

* آمادگی جهت انجام اقدامات اضطراری به موقع و راحت جهت پیشگیری و احیا و بازسازی

* بسط فعالیتهای پیشگیری از سوانح بین مردم

* گسترش مراکز تحقیقاتی، نظارت و غیره در زلزله و پیشگیری آن

فصل دوم: اقدامات اضطراری سوانح

* جمع‌آوری و انتقال اطلاعات و تأمین ارتباطات پس از وقوع سانحه

* ایجاد مجموعه‌ای از فعالیتها

* نجات، کمکهای اولیه ، درمان پزشکی و فعالیتهای آتش‌نشانی

* پیش‌بینی وسائل حمل و نقل جهت حمل و نقل اضطراری و فعالیتهای وابسته

* فعالیتهای مربوط به تخلیه

* فعالیتهای مربوط به تهیه مواد غذایی، آب آشامیدنی و نیازهای روزانه دیگر

* فعالیتهای مربوط به بهداشت، سلامتی، قرنطینه، دفن اجساد و غیره

* فعالیتهای مربوط به تأمین نظم اجتماعی، تثبیت قیمت کالاها و غیره

* فعالیتهای مربوط به راه‌اندازی اضطراری تسهیلات و تجهیزات

* فعالیتهای مربوط به انتقال اطلاعات صحیح به قربانیان سوانح

* فعالیت‌های مربوط به جلوگیری از وقوع سوانح ثانوی * پذیرش پشتیبانی داوطلبانه

 


فصل سوم: احیا و بازسازی

* روشهای احیای سریع وضیعت گذشته

* روشهای احیای و بازسازی منظم* تأمین حمایت مالی جهت بازسازی و احیای زندگی آسیب‌دیدگان از سانحه

* حمایت از شرکتهای کوچک و متوسط آسیب‌دیده و احیای مراکز اقتصادی دیگر

مدیریت سوانح در کره

مدیریت سوانح طبیعی در کره شامل فعالیت 4 گروه اصلی است:

1. اشخاصی که در مناطق سانحه‌خیز ساکنند.

2. متخصصینی که برای دولت و مؤسسات در این رابطه کار می‌کنند.

3. عموم مردمی که در سایر مناطق از این دو گروه حمایت می‌کنند.

4. دولت محلی و ملی

ارگان ملی مدیریت بحران در کره شورای ملی دفاع غیرنظامی است.سیاست‌های زیر در مدیریت بحران در کره به کار گرفته می‌شود.

1. حذف پتانسیلی که موجب بروز بحران می‌شود.

2. در نظر گرفتن تجهیزات و کمک‌های اضطراری.

3. تسهیلات لازم برای جبران و بهبود بحران.

4. حفظ حیات بشر.

5. بکارگیری آموزش و هشدارهایی در رابطه با بحران.

6. ایجاد یک بسیج همگانی به منظور ارتقای آگاهیهای عمومی در رابطه با بحران.
7. اجرای سایر عملکردهای اداری در رابطه با مدیریت بحران.

مدیریت سوانح در ایالات متحده آمریکا

مهمترین سازمانهایی که مسؤولیت کاهش خطرات را در ایالات متحده آمریکا به عهده دارند عبارتند از: سازمانهای دولتی، سازمانهای غیربازرگانی و تخصصی، مراکز تحقیقاتی دانشگاهی، شرکتهای تجاری خصوصی و گروههای داوطلب که هر کدام تحقیقاتی انجام داده و یا پروژه‌ها و برنامه‌هایی اجرا کرده تا آسیب‌پذیری جامعه در مقابل سوانح طبیعی را کاهش دهند.

در اینجا تنها به ذکر نقش سازمانهای اصلی درگیر بین دولت فدرال، دولت ایالتی ومحلی و سازمانهای غیردولتی می‌پردازیم.

در سطح فدرال بیش از دوازده سازمان مسؤولیت آمادگی (Preparedness)، جوابگویی (Response)، بهبود (Recovery) و کاهش و کنترل خطر (Mitigation) سوانح طبیعی را به عهده دارند.

طی 20 سال گذشته پاسخگویی دولت فدرال به سوانح طبیعی فوق‌العاده زیاد بوده است. برنامه‌های متنوعی از دیدگاه‌های مختلف با مسائل سوانح طبیعی برخورد کرده‌اند.

برنامه ملی کاهش خطرات زلزله بیشتر بر روی انتقال تحقیقات و تکنولوژی تأکید کرده تا از این طریق ایمنی در مقابل زلزله را بالا ببرد.از طرفی استراتژیهای اولیه که اصطلاحا FEMA گفته می‌شود عبارتند از:
1. افزایش قابلیت دولت محلی و منطقه‌ای در پاسخ به بحرانها

2. ایجاد هماهنگی با 26 آژانس دولت مرکزی در جهت پاسخ به بحرانها

3. اخذ کمک مستقیم دولت مرکزی جهت شهروندان خسارت دیده از بحران

4. واگذاری مساعدت مالی به دولتهای محلی و منطقه‌ای

5. رهبری کردن فعالیتهای مربوط به مدیریت بحران ، کاهش خطر و سایر موارد

مشخص کردن تواناییهای ایالتی و دولتهای محلی در سوانح طبیعی به مراتب از مشخص کردن نقش دولت

فدرال مشکل تر است.

پنجاه ایالت و هزاران کانون زیستی هر یک به گونه‌ای با سوانح طبیعی مواجه می‌شوند. هر کدام اختیارات

خاصی در برخورد با سوانح دارد و از سبک و نحوه خاصی در برخورد با آنها استفاده می‌کند.
مسؤولیت اصلی آمادگی اضطراری بردوش دولتهای ایالتی است و اکثراً مسؤولیت اصلی را پاسخگویی اضطراری ، حمایت و بازگشت به حالت عادی می‌دانند.

90 درصد ایالتها نوعی صندوق اضطراری تشکیل داده‌اند و بیش از 50 درصد به موافقت متقابل با ایالتهای همسایه دست یافته‌اند که در صورت وقوع همزمان سانحه در ایالات همجوار از آن استفاده می‌کنند.

سازمانهای غیردولتی متشکل از داوطلبین، سازمانهای غیرانتفاعی متخصص، بخش خصوصی و دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی نقش مهمی در کاهش اثرات خطر در آمریکا دارند.

سازمانهای غیردولتی نه تنها نیازهای خودی و شخصی آسیب‌دیدگان را برطرف می‌کنند، بلکه مطالعات و بررسی‌های بلندمدتی را نیز جهت کاهش آسیب‌پذیری کلی جامعه از سوانح انجام می‌دهند.
نقش سازمان‌های تخصصی غیرانتفاعی در کاهش خطرات در حال افزایش بوده و پیش‌بینی می‌شود همچنان ادامه یابد.

در 1985 دوازده سازمان اصلی در ارتباط مستقیم با سوانح طبیعی فعال بودند و 25 سازمان دیگر نیز به نوعی به موضوع ارتباط پیدا می‌کردند.

نقش این سازمانها از تبادل اطلاعات گرفته تا تدوین استاندارد برای کاهش خطر و تبلیغ و حمایت از آن می‌باشد.

نقش بخش خصوصی در کاهش خطر سوانح طبیعی در آمریکا قابل توجه است: از شرکتهای مشاوره‌ای متخصص در جنبه‌های مختلف کاهش خطر نظیر برنامه‌ریزی اقتصادی و برآورد خطر در یک محل خاص گرفته تا کارخانه‌هایی که به تولید و عرضه هشدار سیل و تجهیزات مربوطه دیگر اشتغال دارند.
مؤسسات دانشگاهی نیز نقش مهمی در مقابله با سوانح طبیعی داشته‌اند؛ از جمله، می‌توان به آموزش و پژوهش در زمینه‌های مربوطه اشاره کرد.

در حال حاضر 25 دانشگاه دارای برنامه‌هایی در ارتباط با سوانح طبیعی هستند و این تعداد در حال افزایش است.

مدیریت سوانح در پاکستان

مقابله با سوانح طبیعی ،وقوع مکرر سیل در پاکستان و آثار اقتصادی و سیاسی آن در مقیاس ملی ایجاب کرده است که سیاست‌ها ، قوانین و ساختار تشکیلاتی لازم جهت مقابله و کاهش آثار آن پیش‌بینی گردد.
نقش دولت فدرال همیشه بر هماهنگ کردن فعالیتهای امداد، بسیج منابع مالی بین‌المللی برای امداد، فعالیت‌های پس از سانحه، بررسی، برگزاری کنفرانس و همچنین درخواست حمایت از سازمانهای بین‌المللی برای ایجاد یک ساختار ملی مقابله با سوانح طبیعی متمرکز بوده است.
نقش ارتش پاکستان در مدیریت سیل بسیار حیاتی و تعیین کننده است. ارتش از نظر مواد و نیروی انسانی پشتیبان اصلی مدیریت غیر عامل بوده و همواره در اعزام کمک به مناطق آسیب‌دیده از سیل نقش عمده‌ای داشته است.

در حقیقت ارتش اصلی‌ترین نقش را در مقابله با سیل برعهده داشته است. گرچه ارتش یک سازمان ملی است لیکن عملکرد آن در سطوح استانی، محلی و زیر محلی بوده است.

عملاً کنترل و اجرای واقعی کلیه برنامه‌ها و سیاستهای مربوط به سوانح طبیعی در سطح استانی صورت می‌گیرد.

در اینجا فعالیت‌ها به سه زمینه برنامه‌ریزی، کنترل واجرا تقسیم می‌شود.

سازمانهایی نظیر اداره برنامه‌ریزی و توسعه استانی یک سازمان برنامه‌ریزی و منابع اقتصادی است.
اداره درآمدهای استان نقش مدیریت و کنترل را به عهده‌ دارد ولی کلیه ادارات ساختمان کشور از طریق شعب

خود امور واقعی مقابله با سیل و بازسازی پس از آن را انجام می‌دهند.

دستورالعمل‌هایی نیز در مورد اجرا و نظارت بر عملیات مدیریت بحران در سطح محلی تهیه شده تا به این طریق طرحهای اجرایی سازمانهای مختلف در امور مربوط به مدیریت سیل در سطح محلی هماهنگ گردد.

اهداف عمده این دستورالعمل‌ها عبارتند از: نظارت و هماهنگی، برقراری ارتباط، حفاظت در مقابل سیل، نجات و تخلیه، امداد اضطراری، تأمین تسهیلات پزشکی و بهداشتی، آموزش و ارتقای آگاهی مردم.
همانطور که ملاحظه می‌شود تشکیلات موجود مدیریت سوانح طبیعی در پاکستان یک سیستم منظم و منسجم نبوده بلکه حاصل چالشها و رویدادهایی است که پاسخ به آنها در طول زمان چنین تشکیلاتی را پدید آورده است.

این امر در محیطی اتفاق افتاده که همه چیز دائماً دستخوش تغییر بوده و برداشت از شرایط محیطی است که نحوه تصمیم‌گیری و اقدام را مشخص می‌سازد.

پاکستان از نظر دارا بودن یک سیاست جامع و فراگیر مدیریت سوانح طبیعی به شدت فقیر است.
با وجود این شواهد گذشته نشان می‌دهد که در ارتباط با حفاظت از سیل سه هدف عمده زیر همواره مدنظر قرار داشته است:

1- حفاظت از سازه‌های کنترل آب

2- محافظت از مناطق شهری

3- محافظت از زیر ساخت‌های اصلی و صنعت

در ارتباط با مدیریت سوانح طبیعی تاکنون چند قانون زیر تهیه و تدوین شده است:
1- قانون بلایای طبیعی غرب پاکستان 1958 (پیشگیری و امداد)

2- مقررات مربوط به اداره درآمدهای غرب پاکستان 1969

3- دستورالعمل‌های استفاده از کمک‌ها و صندوق امداد دولت تحت "اقدامات امداد 481".

مدیریت سوانح طبیعی در نپال

کشور نپال با جمعیت حدود 19 میلیون نفر و مساحت 147،181 کیلومتر مربع با انواع گوناگونی از سوانح طبیعی مواجه است.

مهمترین سوانح طبیعی این کشور عبارتند از: زلزله، سیل، حرکت گل و لای و زمین لغزش به طور سنتی برخورد با سوانح طبیعی در نپال به صورت موردی و توسط کمیته‌ای صورت می‌گرفت که به همین منظور پس از وقوع هر سانحه تشکیل می‌شد.

در سال 1982 با تصویب قانون بلایای طبیعی (امداد) نقطه عطفی در مدیریت سوانح طبیعی نپال روی داد.
متعاقب اعلام دهه بین‌المللی مقابله با سوانح طبیعی، کشور نپال اقدام به تشکیل کمیته ملی نمود.
ریاست کمیته با وزیر امور داخله (کشور) و اعضای آن را وزرای کابینه، نمایندگان ارتش، پلیس، سازمانها و شرکتهای فعال در امر مدیریت سوانح، نمایندگان انجمن‌های حرفه‌ای و تشکل‌های غیردولتی همچون صلیب سرخ نپال و نظایر آن تشکیل می‌دهند. این کمیته مسؤولیت هماهنگی را در تنظیم سیاستهای ملی برای سوانح طبیعی برعهده دارد.

با توجه به خسارات روزافزون سوانح طبیعی و همچنین سوانح انسان ساخت و به منظور تأمین ایمنی برای مردم و پایداری فعالیت‌های توسعه دولت نپال تلاشهای گسترده‌ای را برای تهیه و تدوین یک طرح ملی کاهش خطرات سوانح بکار گرفته است.

البته این طرح گرچه بسیار آرمانی به نظر می‌رسد لیکن دولت خود را نسبت به اجرای آن موظف نموده است. ولی به هرحال سند تهیه شده با یک طرح اجرایی فاصله زیادی دارد، زیرا مکانیزمهای لازم را برای اجرا، نظارت و کنترل، به روز کردن و هماهنگی در بر ندارد.

مدیریت سوانح طبیعی در سریلانکا

جزیره سریلانکا با وسعتی برابر 65000 کیلومتر مربع، دارای 17 میلیون جمعیت می‌باشد.
مهمترین سوانح طبیعی این کشور عبارتند از: زمین لغزش، سیل، طوفانهای دریایی، خشکسالی، فرسایش سواحل و زلزله.

مهمترین نیازها و ضروریات مدیریت سوانح طبیعی در سریلانکا عبارتند از:

1. ادغام مدیریت سوانح در فرایند توسعه پایدار

2. تدوین سیاستها و استراتژی‌های مؤثر توسط دولت، بخش خصوصی و تشکل‌های مردمی برای مدیریت سوانح

3. تدوین چارچوب قانونی و تشکیلاتی برای مقابله با سوانح طبیعی

4. ایجاد تأسیسات اصلی زیربنایی و تخصص در جهت مدیریت بهتر سوانح

5. بکارگیری اقدامات مؤثر و مقرون به صرفه در زمینه‌های آمادگی، پیشگیری و کاهش خطر
6. استفاده از ابزار و وسایل برداشت جهت نظارت و کنترل و پیش‌بینی برای هشدار اولیه

7. توسعه مناسب منابع انسانی برای مدیریت سوانح

8. تغییر توجه از فعالیتهای امداد و فعالیت‌های احیا و بازسازی پس از سانحه به برنامه‌ریزی پیش از سانحه

9. تهیه کدهای ساختمانی و دستورالعمل‌ها برای ساختمان‌سازی مقاوم در برابر سوانح و جلوگیری از ایجاد

ساختمان‌های غیر مهندسی در مناطق سانحه خیز.

10. دسترسی به سیستم‌های جهانی، منطقه‌ای، ملی و محلی هشداردهنده و اطلاع‌رسانی گسترده در مورد

هشدار.

قانون اقدامات مقابله با سوانح طبیعی سریلانکا موارد زیر را در بر می‌گیرد:

1- تأسیس شورای ملی سوانح طبیعی به ریاست رئیس جمهور کشور

2- تأسیس مرکز ملی مدیریت سوانح طبیعی جهت کمک به شورا

3- تأسیس کمیته مشورتی مدیریت ملی سوانح طبیعی

4- اعلام وضعیت اضطراری به هنگام سانحه

5- تأسیس کمیته‌های مدیریت سوانح در سطوح استانی، محلی و روستائی

قانون ایجاد صندوق بازسازی و احیا توسط پارلمان به تصویب رسیده است. هدف این قانون ایجاد صندوقی است تحت عنوان بازسازی و احیا که وجوه آن به مصارف امدادرسانی و بازسازی بناها می‌رسد.

همچنین یک طرح ملی برای مدیریت سوانح طبیعی در سریلانکا در دست تهیه است که دارای اجزای زیر

است:اقدامات آمادگی، کاهش خطرات و پیشگیری، امداد، نجات، احیا و بازسازی، ارتقای آگاهی در مورد پیشگیری از سوانح و اشاعه اطلاعات مربوط به مدیریت سوانح،‌ ایجاد گروههای کار در کمیته‌های مدیریت سوانح در کلیه سطوح،‌ بهبود و توسعه تسهیلات و تجهیزات پیشگیری از سوانح، بهبود اطلاعات، پیش‌بینی و سیستم‌ هشدار هواشناسی، کنترل سیل، زمین‌لغزش، اپیدمی‌ها و طوفانهای دریایی.

سازمان‌های متولی مدیریت بحران در ایران

با توجه به سابقه سوانح طبیعی در کشورمان، در حال حاضر ستادها و کمیته‌های ملی ، منطقه‌ای و استانی به شرح زیر عهده‌دار مدیریت بحران سوانح طبیعی هستند:

1) شورای عالی مدیریت و پیشگیری حوادث غیرمترقبه به ریاست معاون اول رئیس جمهور

2) ستاد حوادث غیرمترقبه کشور به ریاست وزیر کشور

3) ستاد حوادث غیرمترقبه استان به ریاست استاندار

4) ستاد حوادث غیرمترقبه استان به شهرستان به ریاست فرماندار

5) کمیته ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی به ریاست وزیر کشور

6) مرکز مدیریت بحران شهر تهران به ریاست شهردار تهران

همچنین موسسات پژوهشی ، تحقیقاتی که در امر حوادث طبیعی فعالیت می‌کنند عبارتند از:

موسسه بین‌المللی زلزله و مهندسی زلزله وابسته به وزارت علوم، پژوهشگاه سوانح طبیعی وابسته به بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، دانشکده محیط زیست وابسته به دانشگاه تهران ، مرکز استاندارد و تحقیقات مواد و مصالح ایران وابسته به وزارت مسکن.

5-ضرورت آمادگی در برابر زلزله :

ارائه آموزش همگانی در مورد نحوه برخورد با زلزله به دلایل زیر ، مهم و ضروری است:

افراد با داشتن آموزش و آگاهی همواره خود را برای مقابله با سوانح آماده ساخته و می توانند هنگام وقوع زلزله جان فرد و دیگران را حفظ کنند.

به دلیل بزرگی ابعاد فاجعه ، هنگام بروز زلزله ، لازم است عموم مردم به  یاری آسیب دیدگان بشتابند. این امر مستلزم دانستن آگاهیهای لازم است.

بعد از  وقوع زلزله ، اغلب حوادث دیگری رخ می دهد که فاجعه را تشدید می کند. آگاهی مردم از چنین امری سبب می گردد با آمادگی کافی به مقابله با حوادث بعد از زلزله بپردازند تا حدودی از وقوع آن گونه حوادث جلوگیری نمایند.

با آگاهی نسبت به کیفیت تاثیر زلزله بر روی ساختمانها و چگونگی مقاوم ساختن آنها در برابر زلزله ، افراد می توانند خانه های خود را به گونه ای مقاوم در برابر زلزله بسازند.وجود آمادگی قبلی در یک جامعه برای برخورد با زلزله یکی از مهمترین عوامل در کاستن از صدمات زلزله است .


 

 

جدول زیر عکس العمل انسان در مقابل زلزله را نشان می دهد که لزوم آمادگی در مقابل زلزله را تایید می کند.

عکس العمل

 

 

 

منفی

مثبت

واقعه

زمان

ردیف

 

 

زمین لرزه

از صفر تا 1 دقیقه

1

وحشت

امداد و نجات

پس لرزه

از 1 دقیقه تا 1 هفته

2

مقصر نمودن طراحان و مسوولین

تعمیران جزیی و کوتاه مدت

کم شده پس لرزه ها

از 1 هفته تا 1 ماه

3

 

تعمیرات کلی و درازمدت و حرکت به سوی استاندارد بهتر

 

از 1 ماه تا 1 سال

4

کم شدن علاقه نسبت به موضوع

 

 

از یکسال تا 10 سال

5

کم شدن علاقه نسبت به تحقیقات جلوگیری از خطر زلزله و افزایش عدم رعایت مقررات

 

 

از 10 سال تا واقعه

6

 

در ردیف های 1 تا 7

زمین لرزه

واقعه بعدی

7

 

 

6-طبقه بندی بلایای طبیعی شهری

به طور کلی هر چه جمعیت بیشتر باشد باید پتانسیل پیشگیری از بلایا نیز بیشتر باشد . بنابراین شهرهای بزرگ پتانسیلهای بیشتری برای آسیب پذیری دارند .

دلایل زیربعضی از فعالیتها و کنشهای متقابل در خصوص پتانسیل های پیش گیری را تشریح می کند :

1-          وقوع حوادث :بلایای طبیعی پدیده های هستند که به طور متناوب ودر فرکانسهای مختلف رخ می دهند و وقوع آنها در فرکانسهای بالاباعث ایجاد نیروهای فراوان وخسارات زیاد می گردد. مشکل عمده این است که در پیش گیری از بلایا سرمایه گذاریها را نگهداری کنیم . این در حالی است که زمان وقوع این پدیده ها که قانون علت و معلولی آنها نامشخص است واضح نیست . در نتیجه پیش بینی آنهاتا حد زیادی مشکل و در مواردی مانند زلزله در حال حاضرغیر ممکن است .

2-          اقدامات مقابله با بلایا :این گونه اقدامات به دلیل صرف هزینه های هنگفت و سرمایه گذاریهای کلان از یک طرف و برنامه ریزی جهت اجرای آنها و انجام هماهنگی ها ی لازم از طرف دیگر انجام نمی شود .

3-          تقویت و نگهداری از زیر ساختهای شهری :تمرکز جمعیت و سرمایه در جامعه شهری در یک دوره زمانی کوتاه باعث عدم توازن و نابرابری در این جوامع با سایر جوامع شده است که این رشد به خصوص در کشورهای در حال توسعه به شدت وجود دارد .

شهرهای امروزی نیز در مقیا سهای متوسط کوچک و بزرگ زیر ساختهای متنوعی را در خود جای داده اند و عمده اثرات بلایای طبیعی نیز برروی این سیستمها وارد  می شود . با ین نقطه نظر و  توجه به نکات فوق طبقه بندی زیر می تواند با خصوصیات بلایای طبیعی شهری صورت گیرد .:

1-  بلایای طبیعی ناشی از شهری شدن :این گونه بلایا در ضمن دوره ای که نواحی مسکونی و زیر ساختهای شهری توسعه و گسترش می یابند رخ می دهد

2- بلایای طبیعی شهری نما :بلایایی هستند که در آنها خسارات انسانی کم اما زیر ساختهای شهری به ویژه سیستمهای حتاتی (آب برق گاز و ...)خسارت می بینند .

3- بلایای طبیعی شهری :بلایایی هستند که خسارتهای آنها به طور گسترده به دلیل تمرکز بیش از حد جمعیت و همچنین تمرکز بیش از حد فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی زیاد است .

بلایای طبیعی شهری نما در مرکز یک ناحیه شهری رخ می دهند در حالی که بلایای طبیعی ناشی از شهری شدن خارج از یک ناحیه شهری رخ می دهد

7-عوامل موثر بر شاخص تخریب

عوامل تاثیرگذار برروی این شاخص در شهرها عبارتند از :

-      تراکم مساحت مسکونی

-      درصد شیب زمین

-      نوع مصالح ساختمانی

-      تراکم انسانها در ساختمانهای مسکونی شهر

-      عمر ساختمانها در شهر

-      ارتفاع طبقات ساختمانهای شهر

8-عوامل مؤثر برروی تلفات

-      زمان استفاده از کاربریها

-      دوره استفاده از کاربریها که به سه دسته زیر تقسیم می شود.

اشغال پیوسته (مسکونی )

فعال در شب و روز (بیمارستانهاو مراکز بهداشتی درمانی،قرارگاه نیروی نظامی و انتظامی

خالی در شب : کاربریهای تجاری ، اداری ، آموزشی

این در حالی است که عمرمفیدساختمان در ایران 30 سال است .

9-مفاهیم شهرسازی و کاهش اثرات بلایا :

اگر شهر را به عنوان یک ارگانیسم زنده در نظر بگیریم فضاهای مختلفی در أن وجود دارد که هریک از این فضاها عملکرد و نقش خاصی را ایفا می کنند .مفاهیم موجود در شهر سازی مانند فرم شهر ساختار شهر تراکم های شهری کاربری اراضی و شبکه های ارتباطی هریک نقش موثری در کاهش یا افزایش اثر پذیری ار بلایا دارند که به شرح زیر به توضیح برخی از این مفاهیم می پردازیم :

 

تراکمهای شهری : هرچه تراکم کمتر باشد آسیب پذیری در برابر زلزله کمتر و برعکس

لرزشهای شدیدباعث تخریب و در نهایت تخریب بیشتر باعث  افزایش تلفات می شود .

*9-1تاسیسات و زیر ساختهای شهری

آسیب دیدن تاسیسات زیربنای شهر نظیر : شبکه های آب ،برق،گازومخابرات می تواند، تلفات ناشی از زلزله را در شهر به شدت افزایش دهد. آسیب دیدن شبکه گاز شهری می تواند باعث نشت گاز در فضا شده و آتش سوزیهای بزرگی ایجاد نماید. این پدیده در سال 1995 در زلزله شهر ” کوبه و سانفرانسیسکو ” اتفاق افتاد.

مقابله و محافظت از مخازن گاز شهر در برابر زمین لرزه باید برسه اصل زیر متکی باشد.

1-    پیشگیری از وقوع بلایای ثانویه (مثل آتش سوزیهای بعد از زلزله )

2-  مکان یابی و تاسیس مخازن در نواحی مطمئن

3- قابلیت مرمت سریع سیستم

  4-برنامه ریزی مناسب برای همه تجهیزات گاز شهری با استفاده از کدهای لرزه ای مناسب و تقویت و استحکام آنها و ایجاد یک سیستم کنترل مرکزی

جهت سیستم ذخیره و آبرسانی در شهرها که از دو منبع آب سطحی و چاهها و منابع ذخیره آب تامین می شود نیز  اقدامهای ضد لرزه ای برای این ساختارها : آب ، چاههای خانگی، ایستگاههای پمپاژ آب ، منابع ذخیره و مخازن آب باید مستحکم و مقاوم باشندو از قبل ایجاد و پیش بینی شده باشد . 

شبکه لوله کشی برای آب مصرفی و مهارآتش سوزی پس از بروز بلایای طبیعی به خصوص زلزله بسیار مهم است.

در زمینه شبکه زیر ساختی آنچه مهم است ، نقش مهم این شبکه ها در زندگی شهروندان و حیات شهری وهمچنین اثری است که نبود یا آسیب پذیر بودن این شبکه بر زندگی شهروندان می گذارند .

9-2-کاربری اراضی شهری

برنامه ریزی بهینه کاربری اراضی شهری نقش مهمی در کاهش آسیب پذیری در برابرزلزله دارد . هرگاه در تعیین کاربری اراضی شهری رعایت همجواریها و اصول سازگاری این کاربریها صورت گیردامکان تخلیه سریع و پیشگیری از بروز حوادث ثانویه ناشی از بروز بلایارا به آسانی می توان انجام داد. برخی از کاربریها در شهر مانند بیمارستانها مخازن سوخت مراکز امداد و آتش نشانی و... را به عنوان "کاربریهای ویژه "می نامند که نیازمند توجه خاص جهت حفاظت در برابر بلایای طبیعی می باشند . 

9-3تجارب جهانی در برخورد با آسیب پذیری شبکه های ارتباطی

زلزله 16 ژولای 1990 در یکی از شهرهای کشور فیلیپین به سیتم حمل ونقل جادهای خسارتهایی را وارد کرد . فعالیتهای دولت برای مرمت خسارتهای ناشی از بروز زلزله در قالب یک برنامه سه مرحله ای به اجرا در آمد که به شرح زیر می باشد: 

مرحله اول : این مرحله به مدت 2 هفته اجرا شد و شامل کارهای نجات ، امداد ، ترمیم اضطراری تسهیلات خسارت دیده ، دسترسی مطمئن ، ساخت پناهگاه و تهیه و تدارک مایحتاج اولیه زندگی بود.

مرحله دوم : این مرحله مدت 1 سال به منظور بهبود بهبود و احیاء الزامات ضروری که بطور عمده هدف ، تجدید و احیاء سیستمهای زیرساختی بود، اجرا شد.

مرحله سوم : برنامه طولانی مدت بازسازی و توسعه شبکه ارتباطی در یک دوره 3 تا 5 ساله ادامه یافت و اجرا شد.برنامه تجدید و احیاء شبکه های ارتباطی توسط دولت متکی بر شاخصهای زیر بود:

1ـ باز کردن سیستم های حمل و نقل آسیب دیده برای حرکت و جابجایی کالا و مسافر

2ـ حفاظت از ساکنان ، تولیدات و زیر ساختهایی که خسارت دیده اند

3ـ نوسازی و بازسازی تسهیلات عمومی شامل مدرسه ها و تسهیلات وخدمات بهداشتی و درمانی

4 ـ آماده سازی برنامه سکونت مجدد به عنوان کارهای تجدید ، بازسازی و نوسازی

10-برنامه ریزی شهری مبتنی بر ارزیابی خطر بلایا

کیفیت محیط شهری به امکانات ، تسهیلات و ایمنی محیط وابسته است.

هدف برنامه ریزی شهری به منظور پیشگیری از بلایا با تشخیص فرآیند عناصر مخاطره آمیز و تقویت ایمنی محیط ،  وابسته به بهبود و اصلاح شهر و شهرسازی است.

 

 

دوباره سازی

آموزش و تعلیم پیشگیری بلایا

فرآیند ارزیابی خطر بلایا

 


رفتار عملکرد یا فعالیت برای کاهش بلایا

تصمیم گیری

شناسایی و ارزیابی

دستورالعل

اطلاعات و بلایا

دوباره سازی

تجربه یا رویداد بلایا

 

 

 

 


اولین قدم برای اجرا و انجام برنامه پیشگیری بلایا از طریق برنامه ریزی شهری ، منتشر کردن اطلاعات ارزیابی خطر بلایا تا این برنامه ها بطور صحیح و کامل برای مردم قابل درک و فهم شود.

 

11-ارزیابی خطر بلایا و برنامه ریزی پیشگیری بلایای شهری

دو موضوع عمده در ارزیابی خطر بلایا طبیعی ” ارزیابی آسیب پذیری ناحیه ” از زلزله و” برآورد خسارت ” زلزله است.

برآورد خسارت تعداد ساختمانها ، مرگ و تلفات انسانی می شود. این درجه از خسارتها ضرورت آمادگی برای انجام اقدامهای مقابله در برابر خسارتهای بلایا و ضرورت برنامه ریزی بهبود یا اصلاح و توسعه این برنامه ها را روشن می سازد.

در مجموع اصول برنامه ریزی شهری جهت پیشگیری از بلایا عبارتست از  :

بازسازی یک محیط آسیب پذیر، توسعه و ایجاد یک محیط امن و بی خطر

هاسنر Hosner چهار راه را برای مقابله با بلایای طبیعی به شرح زیر می داند :

1-    تعیین مکانها با خطر بالا

2-  جمع آوری و ثبت مدارک و داده های بلایای طبیعی

3- انجام تحقیقات و پژوهشهایی برای کشف ارتباط بین بلایا و دیگر اثرات آنها

4-  تهیه و اجرای برنامه هایی برای بهبود آگاهیهای عمومی درباره بلایا ، اثرات و اهمیت آنها

12-سیستم ارزیابی آسیب پذیری برای برنامه ریزی توسعه

مواردمهمی که در سیستم ارزیابی بلایا باید مد نظر قرار گیرد را می توان به شرح زیر برشمرد :

1-    رشد شهرهای در معرض خطر بلایا

2-  برنامه های پیشگیری

3- ارزیابی خطر جغرافیایی

4-  ارزیابی خسارت ( مطالعات سناریو مطالعات بلایا مطالعات سالیانه )

5-  مدلهای آسیب پذیری فیزیکی

6-  متدولوژی یا روش آسیب پذیری

7- ارزیابی تلفات انسانی ”نسبت تلفات انسانی ” نسبت تعداد کشته شدگان به ساختمانهای ویران شده.تقویت و استحکام و توجه هرچه بیشتر به نوع مصالح ساختمانی و تنظیم مقرراتی جهت کنترل آنها و نظارت هرچه بیشتر مدیران شهری در طیف برنامه ریزی و مدیریت شهری تاحد زیادی می تواند در میزان کاهش خسارت تلفات انسانی مؤثر واقع شود. اما ارزیابی تلفات انسانی بطور گسترده ای وابسته به عوامل از جمله زمان وقوع (چه ساعتی از شبانه روز) خدمات امداد و نجات و آگاهی مردم از بلایا و عوامل دیگر است.

13-نتیجه گیری 

آموزش عمومی مستلزم بالا بردن آگاهی عموم افراد جامعه ازخطر بالا و آموزش لازم درباره اهمیت آنهاست و بهترین راه پیشگیری می باشد و هدف آن ارتقاء فرهنگ ایمنی است. در پایان روند رو به رشد و فرآیند شهرنشینی و جمعیت شهری به عنوان پتانسیلی برای خسارتهای زیاد به هنگام بروز بلایای طبیعی می باشد، گسترش شبکه های ارتباطی و زیر ساختهای شهری از یک طرف و عدم رعایت ابتدایی ترین نکات ایمنی در ساخت و سازهای شهری و بدون برنامه بودن رشد و توسعه شهر از طرف دیگر ، زمینه ایجاد خسارتهای زیاد در زمان وقوع زلزله را فراهم ساخته است. مدیریت بحران در نواحی شهری بعنوان اقدامی است که در هنگام بروز بلایا و به خصوص زلزله می تواند تاحد زیادی اثرات بحران و بلایا را کاهش دهد و شامل چهار مرحله می باشد. برنامه ریزی شهری به عنوان وسیله ای است که نقش بسیار مؤثری در کاهش ضایعات زلزله دارد. در میان سطوح گوناگون برنامه ریزی کالبدی ، کارآمدترین سطح برای کاستن از میزان آسیب پذیری شهرها در برابر زلزله ، سطح میایی یا همان شهرسازی است ، مفاهیم موجود در شهرسازی مانند ساختار شهر ، فرم شهر ، کاربری اراضی شهری ، تراکمهای شهری ، تأسیسات و زیر ساختهای شهری اعم از شبکه آب ، برق و گاز و تلفن شبکه ارتباطی شهر و ... نقش مهمی در میزان آسیب پذیری شهر در برابر زلزله دارند. انعطاف پذیری در فرم شهر ، همجواری و تناسب کاربریها با یکدیگر ، توزیع متناسب تراکمها شهری اعم از تراکم مسکونی باجمعیتی و غیره داشتن شبکه ارتباطی کارآمد و دارای سلسله مراتب ، ساخت تاسیسات زیربنایی و زیر ساختهای شهری به صورتی مطمئن و مقاوم و قابل ترمیم از جمله عوامل مهم شهرسازی است که می توانند به میزان زیادی اثرات و تبعات ناشی از زلزله را تقلیل دهند. البته ضرورت داشتن آمادگی قبل از بروز زلزله و آگاهی و اطلاع رسانی به مردم نیز نقش مهمی در کاهش اثرات زلزله دارد. سطوح شهری نیز باید به امکانات مختلف ، اعم از تجهیزات امداد و نجات و اطفاء حریق مجهز باشد تا اقدامهای لازم جهت کاهش تاثیر هرچه بیشتر زلزله بر پیکره شهر و اجتماع ساکن در آن صورت گیرد.

لذا می بایست با انجام مطالعات لرزه خیزی و شناسایی نقاط آسیب پذیر و حساس نسبت به مقاوم سازی انها اقدام نمود و ار سوی دیگر امادگی جهت مقابله بابلایا را در مردم ایجاد نمود و از مدیریت مشارکتی انها در مدیریت بلایا نیز استفاده نمود .

استفاده از پتاسیل های دستگاههای مختلف در هنگام بروز بلایا و ایجادهماهنگی لازم بین آنها مقابله با حوادث را بهتر می نماید.

14- منابع و مراجع

1-  مدیریت بحران حوادث غیر مترقبه ، جی دبلیونیک کارتر ، انتشارات ارتش بیست میلیونی 1368

2- مدیریت بحران در نواحی شهری ، مجید عبدالهی ، انتشارات سازمان شهرداریهای کشور ، ،چاپ اول،سال1380

3- سر پناه پس از سانحه ، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن وزارت مسکن و شهرسازی ، 1371

4- سکونتگاههای انسانی و سوانح طبیعی (مرکز ملل متحد برای سکونتگاههای انسانی 1990) انتشارات مهندسین مشاور زاد و بوم 1370

5- مدیریت بحران زمین لرزه در ایران، دکتر فریبرز ناطقی الهی، انتشارات پژوهشگاه زلزله شناسی و مهندسین زلزله سال 1378

6- استفاده طولانی مدت از ساکن موقت و پیش ساخته در زلزله‌های ایتالیا ، ترجمه زهرا اهری مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، وزارت مسکن و شهرسازی ، 1369

7-Shelter &Site planning-UNDP&DHA-Traning&programme UN/1997

7-   Disaster Management In Metropolitant Area –Nagoya/ Japan /International  conference 1993

 

سازمان های مسئول و شیوه های مقابله با خطر

در شهرها بر حسب نوع حوادث و خطرات ، سازمان‌های مسئول ذیربط تخصصی از قبیل هلال احمر ،‌اورژانس ، سازمان آب، شرکت برق ، شرکت گاز و .... مسئولیت مستقیم داشته و بر اساس شرح وظایف و امکانات پرسنلی ،‌تخصصی و تجهیزاتی به اقدامات لازم مبادرت می ورزند.

برخی از سازمانها و نهادها نیز با توجه به امکانات پرسنلی و تجهیزاتی گسترده انها مطابق قانون ، موظف به ارائه خدمات و امدادرسانی می باشند. طبق برخی از قوانین مصوبه موجو نیز ؛ برای وزارتخانه ها ،نهادها و سازمانهای متعددی در زمینه پیشگیری ، مبارزه و مقابله با خطرات طبیعی و غیر مترقبه وظایفی مشخص و ترسیم شده است و همچنین با توجه به مقیاس ، گستردگی و ویژگیهای میان بخشی حوزه مدیریت حوادثی از قبیل زلزله و اتش سوزی های وسیع ناشی از آن ، سیل ، طوفان ، رانش زمین و ... اعمال مدیریت واحد، ‌هماهنگی و اقدامات برنامه ریزی شده و مشخص جهت ایجاد امادگی های لازم ، صدور آیین نامه های تخصصی ، آموزش های عمومی و آگاه سازی ،‌اجرای رزمایش ها و مانورهای دوره ای ضروری است .بر این اساس ضرورت دارد تا سازماندهی مدیریت حوادث غیر مترقبه در سطوح ملی ، استانی و محلی با اتخاذ تدابیر لازم و ایجاد محمل های قانونی مصوب و تهیه آیین نامه برای رویارویی با اینگونه حوادث ساماندهی مناسب صورت پذیرد. اما بر اساس شناخت و تجربیات موجود ، در یک شرایط بحرانی و علیرغم کلیه پیش بینی های انجام شده در زمینه نقش  سازمانهای مختلف ، باز هم این سازمان های آتش نشانی هستند که با امکانات محدود خود به عنوان تنها سازمان فعال که از تخصص و تجربه لازم برخوردار می باشد مسئول مستقیم مقابله با انواع خطرات و ارائه خدمات ایمنی خواهند بود.

گسترش خودجوش نا بسامان شهرها در طول زمان و عدم کارایی سیستم و شیوه های متعارف نظارت برای کنترل استفاده از زمین و کاربریهای پیش بینی شده برای مناطق شهری موجب مشکلات عدیده ای شده است

به طوری که غالبا از فضاهای مسکونی به عنوان کاربریهای تجاری ، خدماتی و بعضا صنعتی استفاده می شود.این پدیده به مفهوم تشدید و توزیع مجدد انواع خطرات به ویژه خطر آتش سوزی در سطح شهر است.

توجه به وسعت ، جمعیت ، و نیز وجود خطرات بالقوه و بالفعل در شهرها و مقایسه امکانات و تجهیزات موجود با استانداردهای جهانی و ویژگیهای آستانه جمعیتی و دامنه انواع خطر ، کمبود فاحش امکانات سازمانهای آتشنشانی به عنوان تنها متولی مقابله با انواع خطر در شهرها قابل تشخیص است. تعداد معدود و ناکافی ایستگاههای آتشنشانی که خود نیز عمدتا فاقد قدرت ایستایی در مقابل خطر زلزله می باشند به همراه محدودیت های تجهیزاتی از قبیل نردبان بلند  و خودروهای مناسب با توجه به گسترش بی رویه شهرها و محدوده آنها ، رشد روز افزون مشکل ترافیک ، افزایش تراکم جمعیتی و ساختمانی ( خصوصا ساختمانهای بلند مرتبه ) باعث افزایش ضریب خطر و آسیب پذیری شهرها در مقابل حوادث طبیعی غیر مترقبه و مترقبه انسان ساخت شده اند  بر این اساس سازمانهای آتشنشانی به عنوان متولیان امدادرسانی در محدوده مناطق شهری ، برای مقابله با انواع خطرات از امکانات و محدودیت هایی برخوردار هستند. و برای ارزیابی این کمبودها نیاز به شناسایی و بررسی وضعیت آسیب پذیری شهر از جوانب مختلف می باشد تا با جمع بندی و ارائه شاخص ها و استانداردها و تدقیق وظایف تعریف شده مبادرت به تهیه و تامین امکانات و پوشش دهی نقاط ضعف و آسیب پذیر در شرایط بحران نمود.

بعضی از محدودیت های موثر بر عملکرد سازمانهای اتشنشانی و آسیب پذیری مناطق تحت پوشش انان به شرح زیر می باشد :

1.   عدم تکافوی امکانات پرسنلی  ساخنمانی ( ایستگاههای عملیاتی ) و تجهیزاتی جهت مقابله با انواع خطرات احتمالی در شهرها ( به ویژه با گسنرش فیزیکی شهر ، افزایش ساختمانهای بلند مرتبه  و برجها، کمبودهای تجهیزاتی )

2.   عدم صدور مجوز ایمنی ساختمانها در مقابل انواع خطر از جمله آتش سوزی که باید هم زمان با سایر مجوزهای احداث ساختمان صادر شود.

3.      کمبود تعداد مناسب هیدرانت در سطح شهر و عدم کارایی اغلب هیدرانت های موجود

4.   فقدان اطلاعات متمرکز و منسجم و بانک اطلاعاتی جامع در زمینه انواع خطر ها و شیوه های مقابله با آنها و آمارهای مربوطه

5.   بالا بودن زمان‌های دسترسی به خطر  و احتمال قریب به یقین افزایش آن با توجه به رشد جمعیت ، افزایش تراکم ساختمانی ، متراکم شدن ترافیک

6.   پدیده بافت های قدیم شهر  و عدم پایداری لازم در ساختمانهای این بافت و نبود شبکه های مناسب دسترسی برای اعزام سریع نیروهای امداد و نجات

7.      نا هماهنگی و عدم ارتباط میان بخشی سازمانهای مسئول مدیریت شهری

8.      عدم استفاده از مشارکت های مردمی جهت مقابله با انواع خطر

9.      ضعیف بودن مقاومت فیزیکی ایستگاههای آتش نشانی در مقابل خطر زلزله

10. فقدان طرح های ایمنی خاص جهت نقاط و مکانهای حایز اهمیت اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی شهر

11. فقدان پهنه بندی انواع خطر برای مناطق شهری

12. عدم توجه جدی به تقدم اصل پیشگیری در برنامه ریزی های سازمانهای آتشنشانی

13. عدم وجود طرحها و مطالعات جامع و راهبردی ایمنی در حوزه های مسئول امور مدیریت و خدمات شهری که سازمانهای آتشنشانی نیز تابعی از آنها می باشند.

شناسایی انواع تصرف‌ها

بررسی وضعیت شهر به لحاظ آسیب پذیری

تشخیص وضعیت ایمنی شهر

بر اساس نتایج اکثریت قریب به اتفاق مطالعات انجام شده ،‌رده بندی و ترنیب احتمال بروز و گسترش انواع عمده خطر در محدوده جغرافیایی شهرها به شرح زیر است :

1.      زلزله

2.      آتش سوزی ناشی از زلزله

3.      بالا آمدن سطح اب های زیرزمینی

4.      رانش زمین

5.      سیل

بررسی شو.اهد تاریخی نیز بیانگر صحت رده بندی مذکور بوده ،‌که زلزله و پیامدهای آن عمده ترین خطر بالقوه برای بیشتر مناطق شهری و روستایی در کشور بوده است .

شناسایی انواع تصرف ها

بر اساس ضوابط ، تمام بناهای موجود یا در دست احداث و نیز بناهایی که منبعد ساخته یا پرداخته شوند باید بر حسب نوع عملکرد و بهره گیری ، در یکی از گروه تصرفهای نه گانه زیر قرار گرفته و شناسایی شوند:

1.      تصرف های مسکونی

2.      تصرفهای آموزشی

3.      تصرفهای درمانی /مراقبتی

4.      تصرفهای تجمعی

5.      تصرف های اداری /حرفه ای

6.      تصرف های کسبی / اداری

7.      تصرف های صنعتی

8.      تصرف های انباری

9.      تصرف های مخاطره آمیز

تفکیک و دسته بندی تصرف های نام برده شده به عبارت زیر می باشند :


1.       تصرفهای مسکونی

هر بنا یا یک بخشی از بنا که در آن شخص یا خانواده‌ای زندگی می کنند و تجهیزات خواب در آن مهیا می باشد ، به استثنای بناهایی که در گروه تصرف های درمانی / مراقبتی دسته بندی می شوند. به عنوان تصرف مسکونی شناخته می شود.بناهای با تصرف مسکونی عبارتند از :

-        خانه‌های یک یا دو خانواری

-        بناهای آپارتمانی

-        هتل ها  و متل ها

-        مسافرخانه ها

-        خوابگاهها

-        اقامتگاههای سازمانی نظیر خانه ها   و مهمانسراهای دولتی ، ورزشی ، مذهبی و نظایر آن

2.     تصرف های آموزشی /فرهنگی

هر بنا یا بخشی از یک بنا که در آن اشخاص به منظور آموزش دادن یا آموزش دیدن در فضاهایی نظیر کلاس در یک جا جمع شوند ، دارای تصرف آموزشی / فرهنگی شناخته می شود .بخش هایی از این بناها که در آن ، اشخاصی با تعداد 50 نفر یا بیشتر اجتماع کنند. بناهای با تصرف آموزشی / فرهنگی عبارتند از :

-        مدارس ابتدایی

-        مدارس راهنمایی

-        مدارس عالی

-        آموزشگاهها

-        دانشگاهها

-        مدارس فنی و حرفه ای

3.    تصرف های درمانی / مراقبتی

هر بنا یا بخشی از یک بنا که در آن اشخاص به دلیل داشتن معلولیت های جسمی و روحی ، بیماری یا کهولت تحت مراقبت های پزشکی و نظایر آن باشند.همچنین هر بنا یا بخشی از یک بنا که در آن اشخاص به منظور مجازات یا بازپروری ، تحت نظر یا بازداشت و مراقبت هایی نظایر آن قرار گرفته و آزادی حرکت آنان سلب شود ، دارای تصرف درمانی / مراقبتی شناخته می شود.بناهای با تصرف درمانی / مراقبتی عبارتند از :

گروه اول

-        بیمارستانها

-        مراکز توانبخشی

-        آسایشگاهها

-        درمانگاهها

-        شیر خوارگاهها

-        مهد های کودک وکودکستانها

-        خانه های سالمندان

 

گروه 2

-        تیمارستانها

-        دارالتادیب ها و مراکز بازپروری

-        ندامتگاهها و اندرزگاهها

-        زندانها

 

4- تصرف های تجمعی

هر بنا یا بخشی از یک بنا که در آن 50 نفر یا بیشتر در یک محل جمع شوند، دارای تصرف تجمعی شناخته می شود. این بناها عبارتنداز:

-        پارکهای تفریحی

-        سالن های بازی و سرگرمی

-        سالن های گردهمائی

-        نمایشگاهها

-        سالن های مهمانی ، جشن و انجمن

-        سالن های سخنرانی

-        سالن ها و میدان های ورزشی

-        استادیوم ها

-        سینما ها و تئاترها

-        رستورانها و سالن های غذاخوری

-        باشگاهها

-        دادگاهها

-        قرائت خانه ها

-        مساجد ،تکایا،کلیساها ونظایر آن

-        سالن ها و ترمینال های مسافرتی

-        موزه ها و سالن های هنری

-        اردوگاهها

-        وزارتخانه ها

-        سربازخانه ها

-        پناهگاه ها

 

5- تصرف های اداری/ حرفه ای

هر بنا یا بخشی از یک بنا که به منظور انجام امور اداری و داد و ستد های شغلی تصرف شود و یا جهت ارائه خدمات حرفه ای ونوعی خدمات تجاری همراه با تحویل یا کاربرد مقدار محدودی کالا یا مصالح مورد استفاده قرار گیرد ، دارای تصرف اداری/ حرفه ای شناخته می شود. این بناها عبارتند از:

-        وزارتخانه ها، ارگانها و نهادهای دولتی

-        بانکها وشعبه های پستی

-        دفاتر و شرکتهای خدماتی خصوصی

-        انواع تعمیرگاههای وسایل و لوازم خانگی

 

6- هر بنا که به منظور نمایش و فروش اجناس و کالاهای مختلف مورد بهره برداری باشد، دارای تصرف تجاری شناخته می شوند. اجناسی که در این گروه بناها ارائه می شود در صورت داشتن قابلیت احتراق زیاد باید از لحاظ مقدار محدود باشد و در صورت عدم اعمال محدودیت و بنا به تشخیص کارشناس حفاظت از حریق باید در گروه تصرف های مخاطره آمیز دسته بندی شده و از مقررات مربوط به آن تصرفات پیروی نماید. بناهای با تصرف تجاری عبارتند از:

- فروشگاههای بزرگ

- سالن ها و میادین فروش

- بازار ها و بازارچه ها

- مغازه های مختلف از قبیل نانوائی، لبنیاتی ، سوپرمارکت ها ونظایر آن

 

7- تصرف های صنعتی

هر بنا یا بخشی از یک بنا که به منظور ساخت ، مونتاژ یا تولید انواع مواد و محصولات مورد استفاده واقع شود، یا برخی عملیات فعل و انفعالی و تکمیلی بر روی مواد و محصولات در آن انجام گیرد ، دارای تصرف صنعتی شناخته می شوند. در مواردی که این بناها دارای محصولات تولیدی یا مواد مصرفی بسیار قابل احتراق ، سمی یا انفجاری باشند، باید در گروه تصرف های مخاطره امیز دسته بندی شده و از مقررات مربوط به آن گروه تبعیت نمایند. بناهای با تصرف صنعتی بر اساس میانگین بار محتویات قابل احتراق در هر متر مربع زیر بنا ، به 4 گروه دسته بندی می شوند :

گروه 1 بین صفر تا 50 کیلو گرم در متر مربع زیر بنا ( کم خطر )

گروه 2- از 50 تا 100 کیلوگرم در متر مربع زیر بنا ( میان خطر )

گروه 3- از 100 تا 150 کیلو گرم در متر مربع زیر بنا ( پر خطر)

گروه 4- 150 کیلوگرم و بیشتر در متر مربع زیر (بسیار پر خطر)

 

بناهای با تصرف صنعتی عبارتنداز:

-        کارگاهها و کارخانجات نولید مواد و محصولات

-         کارگاهها و کارخانجات فعل و انفعالی و فرآوری

-        کارگاهها و کارخانجات مونتاژ قطعات

-        مجتمع های صنعتی

    


8- تصرف های انباری

هر بنا یا بخشی از یک بنا که به منظور انبار کردن مواد ، کالا و اجناس مورد استفاده قرار می گیرند( به استثنای بنا هایی که به منظور نمایش یا فروش مقدار محدودی کالا و اجناس استفاده می شوند) دارای تصرف های انباری شناخته می شوند. در مواردی که بنا دارای مواد بسیار قایل احتراق ، آتش زا ، سمی  ویا انفجاری باشد، باید در گروه تصرف های مخاطره آمیز دسته بندی شده و از مقررات مربوط به آن گروه تبعیت نماید. تصرف های انباری بر اساس میانگین بار محتویات قایل احتراق در هر متر مربع زیر بنا ، به چهار گروه دسته بندی می شوند:

گروه 1 بین صفر تا 50 کیلو گرم در متر مربع زیر بنا ( کم خطر )

گروه 2- از 50 تا 100 کیلوگرم در متر مربع زیر بنا ( میان خطر )

گروه 3- از 100 تا 150 کیلو گرم در متر مربع زیر بنا ( پر خطر)

گروه 4- 150 کیلوگرم و بیشتر در متر مربع زیر (بسیار پر خطر)

بناهای با تصرف انباری عبارتند از:

-        انبارهای گمرکی

-        انبارهای ویژه کالاهای مختلف

-        انبارهای ویژه کتاب در کتابخانه ها

-        بایگانی های متراکم ادارات

-        توقفگاههای خودرو

-        آشیانه های هواپیما

 

9- تصرف های مخاطره آمیز

هر بنا یا بخشی از یک بنا و به طور اعم هر گونه تاسیسات ساختمانی ، اگر به منظور خاصی مورد استفاده قرار گیرد که با مواد و محصولات قابل اشتعال ، آتش زا ، سمی یا انفجاری در ارتباط باشد، به عنوان تصرف مخاطره آمیز شناخته می شود.

 

دسته بندی تصرف ها بر اساس بار محتویات قایل احتراق

تمام تصرف ها بر اساس میانگین وزن محتویات قابل احتراق در متر مربع زیر بنای ساختمان ، در چهار گروه به شرح زیر دسته بندی می شوند.

1-   گروه تصرف های کم خطر

بناهایی که به مناسبت نوع تصرف ، بار محتویات قابل احتراق در انها تا 50 کیلوگرم در متر مربع زیر بنا باشد دارای تصرف کم خطر شناخته می شوند که بناهای با تصرف مسکونی ، آموزشی / فرهنگی ، درمانی/ مراقبتی ، تجمعی ، اداری / خرفه ای و آن دسته بناهای با تصرف صنعتی و انباری که بار محتویات قابل احتراق در آنها از 50 کیلو گرم در متر مربع کمتر است را شامل می گردد.

2-   گروه تصرف های میان خطر

بناهایی که به مناسبت نوع تصرف ، بار محتویات قابل احتراق در آنها بین 50 تا 100 کیلو گرم در متر مربع زیر بنا باشد ، دارای تصرف میان خطر شناخته می شوند که با تصرف تجاری و ان دسته بناهای با تصرف صنعتی و انباری که دارای چنین باری هستند را شامل می گردد.

3-   گروه تصرف های پر خطر

 بناهایی که به مناسبت نوع تصرف ، بار محتویات قابل احتراق در آنها بین 100 تا 150 کیلو گرم در متر مربع زیر بنا باشد ، دارای تصرف پر خطر شناخته می شوند و آن دسته بنا های با تصرف صنعتی و انباری که دارای چنین باری هستند را شامل می گردد.

4-   گروه تصرف های بسیار پرخطر

بناهایی که به مناسبت نوع تصرف ، دارای مواد و مصالح بسیار آتش زا ، سمی ، سوزاننده ، خورنده و انفجاری باشند و بناها که به مناسبت نوع تصرف ، بار محتویات قابل احتراق در آنها 150 کیلو گرم در هر متر مربع زیر بنا و بیشتر باشد ، دارای تصرف بسیار پر خطر شناخته می شوند و تمام بناهای با تصرف مخاطره امیز و آن دسته بناهای با تصرف صنعتی و انباری که دارای چنین باری هستند را شامل می گردد.

 

+   امین زمزم ; ۱۱:٥٤ ‎ب.ظ ; یکشنبه ٢ اسفند ،۱۳۸۸

 

 

دستورالعمل مدیریت زائدات ناشی از شستشوی اتصالات ابزار (Tool Joint Cleaning)

 

 

شماره :                                            10101             

شرکت ملی صنایع پتروشیمی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


تصویب کننده

تائید کننده

تهیه کننده

شرح بازنگری

شماره بازنگری

تاریخ تصویب بازنگری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تعداد فرم / ضمائم

فهرست

 

عنوان .......................................... صفحه

10- هدف............................................ 2

20- حدود........................................... 2

21- محدوده کاربرد.................................. 2

22- مسئولیتها..................................... 2

30 – مسوولیتهای تصویب و اجرا....................... 3

40 – فرمها......................................... 3

50- مراحل اجرایی................................... 3

 

 

 

 

 


10- هدف

این دستورالعمل برای مدیریت صحیح زائدات ناشی از شستشوی اتصالات ابزار با استفاده از حلالهای نفتی همچون کروسین (KeroseneSafty – Kleen یا دیگر مواد پاک کننده گریس همچون صابون تهیه شده است. براده ها و ذرات ناشی از حدیده، گریس و دیگر مواد شستشو شده از اتصالات ممکن است حاوی “روی” و دیگر فلزات باشد. لذا مدیریت صحیح این فاضلابها نقش بسزایی در حفظ محیط زیست خواهد داشت.

20- حدود

21- محدوده کاربرد

این دستورالعمل برای تمام مجتمعهای تولیدی، طرحهای در دست احداث پتروشیمی و شرکتهای تابعه کاربرد داشته و باید در تمام فعالیتها و فرآیندها مدنظر قرار گرفته و به مورد اجرا گذاشته شود.

22- مسئولیتها

1-22- کلیه مدیران عامل شرکتهای تابعه مسوول نظارت بر حسن اجرای این دستور العمل می‌باشند.

2-22- رئیس HSE شرکتهای تابعه مسوول نظارت و کنترل اجرای این دستورالعمل می باشد.

3-22 واحد محیط زیست اداره HSE شرکتهای تابعه مسوول اجرای این دستورالعمل است که می تواند اجرای آن را توسط نمایندگان خود یا از طریق عقد قرارداد به فرد یا افراد ذیصلاح حقوقی واگذار نماید.

4-22- ادارة محیط زیست امور HSE شرکت ملی صنایع پتروشیمی مسوولیت ممیزی دوره ای و بررسی نحوة اجرای این دستورالعمل را برعهده داشته و بصورت سالانه گزارش نحوه عملکرد شرکتهای تابعه در این خصوص را تهیه می نماید. این گزارش از طرف رئیس امور HSE به مدیر عامل محترم شرکت ملی صنایع پتروشیمی منعکس خواهد شد.

30 مسوولیتهای تصویب و اجرا

    این دستورالعمل به تصویب مدیر محترم کنترل تولید، مدیر محترم توسعه، مدیرمحترم طرحها و رئیس کل امور بهداشت، ایمنی و محیط زیست شرکت ملی صنایع پتروشیمی رسیده و از زمان تصویب، اجرای آن در کلیه شرکتهای تابعه ضروری است.

40 فرمها

50- مراحل اجرایی

51- نباید اجازه داده شود زائدات ناشی از شستشوی اتصالات روی زمین ریخته شود.

52- فاضلابهای ناشی از شستشوی اتصالات باید به منظور جلوگیری از آلوده شدن رواناب و به تبع آن پیشگیری از آلودگی آب و خاک، به داخل محلهای دارای پوشش بتنی مناسب  هدایت شود. پوشش سطح این محل نباید هیچگونه ترک یا بندی داشته باشد تا از نشت یا جریان یافتن حلالها به خاک پیشگیری شود.

53- هر مجتمع باید روشی را برای جمع آوری زائدات در یک ظرف مناسب طرح ریزی و استفاده نماید. (برخی از مجتمعها از یک گاری بزرگ دارای سینی استفاده می کنند که در سایت حرکت کرده و زائدات را جمع آوری می کند. اغلب امکان دارد که برخی از حلالهای نفتی پس از ته نشینی گریسهای سنگین و شن و ماسه قابل استفاده مجدد باشند.

54- صفحات جاذب که روی زمین و زیر محوطه کار قرار داده می شود حتماً به همراه استفاده تکمیلی از سینی های متحرک یا تشتک جمع آوری زائدات باید مورد استفاده قرار گیرد.

55- زائدات ناشی از شستشوی اتصالات باید مدیریت و دفع شود یا مطابق با الزامات زیست محیطی محلی یا مجتمع مورد استفاده مجدد قرار گیرد.

56- مجتمعهایی که از حلالهای نفتی استفاده می کنند باید عملی بودن جایگزینی یا کاهش مواد خطرناک پاک کننده گریس را بررسی نمایند.

 

 

+   امین زمزم ; ۱٠:٤٦ ‎ب.ظ ; یکشنبه ٢ اسفند ،۱۳۸۸

 

 

دستورالعمل مدیریت ظروف خالی

 

 

 

 

شماره : 

 

                                                       

شرکت ملی صنایع پتروشیمی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


تصویب کننده

تائید کننده

تهیه کننده

شرح بازنگری

شماره بازنگری

تاریخ تصویب بازنگری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تعداد فرم / ضمائم


 

فهرست

 

عنوان ......................................... صفحه

10- هدف........................................... 2

20- حدود.......................................... 2

21- محدوده کاربرد.................................. 2

22- مسئولیتها..................................... 2

30 – مسوولیتهای تصویب و اجرا...................... 3

40 – فرمها........................................ 3

50 – مراحل اجرایی................................. 3

 

 


10- هدف

    این دستورالعمل به منظور مدیریت صحیح ظروف یا بشکه های خالی (در هر اندازه ای) که محتوی مواد شیمیایی، رنگها، چسبها یا سایر مواد که پتانسیل خطرناک بودن دارند و قصدی برای پر شدن مجدد این ظروف وجود ندارد، تهیه شده است.

20- حدود

21- محدوده کاربرد

این دستورالعمل برای تمام مجتمعهای تولیدی، طرحهای در دست احداث پتروشیمی و شرکتهای تابعه کاربرد داشته و باید در تمام فعالیتها و فرآیندها مدنظر قرار گرفته و به مورد اجرا گذاشته شود.

22- مسئولیتها

1-22- کلیه مدیران عامل شرکتهای تابعه مسوول نظارت بر حسن اجرای این دستور العمل می‌باشد.

2-22- رئیس HSE شرکتهای تابعه مسوول نظارت و کنترل اجرای این دستورالعمل می باشد.

3-22 واحد محیط زیست اداره HSE شرکتهای تابعه مسوول اجرای این دستورالعمل است که می تواند اجرای آن را توسط نمایندگان خود یا از طریق عقد قرارداد به فرد یا افراد ذیصلاح حقوقی واگذار نماید.

4-22- ادارة محیط زیست امور HSE شرکت ملی صنایع پتروشیمی مسوولیت ممیزی دوره ای و بررسی نحوة اجرای این دستورالعمل را برعهده داشته و بصورت سالانه گزارش نحوه عملکرد شرکتهای تابعه در این خصوص را تهیه و این گزارش از طرف رئیس امور HSE به مدیر عامل محترم شرکت ملی صنایع پتروشیمی منعکس خواهد شد.

30 مسوولیتهای تصویب و اجرا

    این دستورالعمل به تصویب مدیر محترم کنترل تولید، مدیر محترم توسعه، مدیرمحترم طرحها و رئیس کل امور بهداشت، ایمنی و محیط زیست شرکت ملی صنایع پتروشیمی رسیده و از زمان تصویب، اجرای آن در کلیه شرکتهای تابعه ضروری است.

40 فرمها

50 مراحل اجرایی

51 ظروف و بشکه های خالی باید با دقت مدیریت شود.

52- ظروف باید قبل از دفع تا حد ممکن تخلیه شود. این امر بویژه برای مایعات ویسکوز و غلیظ بسیار حائز اهمیت است. اگر یک ظرف حاوی مواد شیمیایی خطرناک، کاملاً تخلیه نشود و مواد باقیمانده بیش از 3% از حجم اولیه ( یک اینچ در یک بشکه 205 لیتری ) باشد، مجموعه ظرف و محتویات آن جزء زائدات خطرناک خواهد بود و باید بر اساس اصول دفع این زائدات دفع شود.

53 ظروف و بشکه های خالی می تواند :

الف ) به فروشنده باز گردانده شود یا

ب  ) به یک کارخانه معتبر مدیریت این زائدات ارسال شود یا

ج ) در سایت (به عنوان بشکة آشغال یا سوا کنندة انبار) مورد استفاده قرار گیرد و یا

د ) له شده و دفع شود.

54 ظروف یا بشکه های خالی نباید بدون اعتنا به قصد استفادة آتی آن، به کارکنان یا سایر اشخاص حقیقی یا حقوقی به صورت رایگان یا غیر رایگان داده شود.

 55 ظروف خالی رنگ، می تواند به عنوان زائدات غیر خطرناک دفع شود اگر :

الف ) حتی الامکان رنگ داخل آن تخلیه شده باشد و

ب )تمام رنگ باقیمانده در ظرف خشک شده باشد.

56 هرگز نباید ظروف خالی را در محلی قرارداد که آب باران را در خود جمع کند. در ظروف و بشکه‌ها باید گذاشته شده و باید از سوراخ نبودن در اطمینان حاصل شود . بشکه های خالی تا زمان دفع یا ارسال برای محل نهایی مدیریت این زائدات، می تواند به گونه ای در کنار و روی هم چیده شود (ابتدا باید مطمئن بود که کاملاً تخلیه شده اند) که از ورود آب باران بدرون آنها جلوگیری شود.

 57- ظروف خالی باید علامتگذاری یا به هر طریقی مشخص شود.

 

 

+   امین زمزم ; ۱٠:٤۱ ‎ب.ظ ; یکشنبه ٢ اسفند ،۱۳۸۸

 

 

بسـمه تعـالـی

 

 

                                ایمن جوشکاری کنید

 

 

امین زمزم: (کشیک ایمنی پتروشیمی اروند)

 

مقـدمـه :

 

ایمن جوشکاری کنید:

جوشکاری با گاز، بی خطر و بسیار مفید است. بخصوص وقتی می بینیم چقدر در دنیا کاربرد دارد. به همین علت است که بسیاری از جوشکارها حرفه خود را بدون حادثه دنبال کرده به دوران پیری          می رسند، ولی برخی نمی رسند، یا به این خاطر که مقررات را رعایت نمی کنند یا اینکه چون فکر می کنند رعایت نکردن این مقررات زرنگی است. انداختن سیلندر گاز بر روی پای خودتان، یا سوزاندن صورتتان یا سوختن دستتان یا از دست دادن عضوی از بدنتان در انفجار زرنگی نیست این میانبرها در صرفه جویی در وقت ممکن است بیش از آنکه می خواهید به شما وقت استراحت بدهد (دچار حادثه شدن). مقررات ایمنی ساده اند چون وقتی فکر می کنید می بینید که جوشکاری ساده است.

                                                                                                          

آشنایی با کپسول ها :

شما 2 کپسول دارید که یکی سوخت است و دیگری اکسیژن، رگلاتور و شیرها جریان گاز را تنظیم می کنند، شلنگها گازها را به مشعل جوشکاری می رسانند تا پس از مخلوط شدن شعله جوشکاری را تشکیل دهند. هر یک از اجزا مقررات خاص خود را برا ی ایمن کار کردن دارا می باشند و بیشتر وقت نیاز به درک درست دارند. مثلاً کپسول ها را باید بر روی گاری چرخ دار حرکت داد و یا کپسول استیلن را باید عمود نگاه داشت چون کپسولها هر قدر هم که شما قوی باشید سنگین هستند و ممکن است از دست شما رها بر روی پایتان بیفتد در این هنگام اگر کپسول اکسیژن باشد رگلاتور از کپسول جدا شده و ما با کپسولی بصورت موشکی فولادی با وزن معادل 73 کیلو گرم روبرو خواهیم شد.

 

تست نشتی :

در هنگام نشتی برای پیدا کردن محل نشت هیچگاه از شعله روشن استفاده نکنید زیرا باعث انفجار و سوختن صورتتان می شود برای اینکار باید از محلول رقیق تیپول استفاده کرد

 

شکل ظاهری:

بر روی کپسول باید نام ماده درون کپسول نوشته شده باشد و یا رنگ ان معلوم باشد در                    غیر اینصورت باید آن کپسول را از سرویس خارج نمود و نگذاریم که دیگران نیز از آن استفاده کنند و با نوشتن مطالبی از قبیل از این کپسول استفاده نشود و یا بستن خروجی ها با نوار چسب دیگران را مطلع کنیم و کپسول باید زودتر مرجوع شود.

 

رنگ بندی کپسولها در انگلستان :

رنگ کپسول اکسیژن به رنگ سیاه و پروپان به رنگ قرمز و استیلن به رنگ بلوطی می باشد.

 

اکسیژن :

اکسیژن یا به صورت فله از تانکرها به مخزن های اکسیژن و یا از مخزن های اکسیژن به لوله های درون ساختمان می رسد و یا بصورت کپسول استفاده می شود به هر حال هرگونه به محل می رسد و مصرف می شود باید در هنگام با آن بسیار احتیاط نمود زیرا دوستی ضروری و دشمنی خطرناک است شعله آتش برای ادامه سوختن به اکسیژن نیاز دارد همانگونه که  تمام جانداران به اکسیژن نیاز دارند.

اکسیژن در هوای معمول 9/20 % هوا می باشد و اگر بیشتر از این مقدار شود ممکن است باعث  آتش سوزی شود. پس باید همیشه از رسیدن اکسیژن اضافی به هوا جلوگیری کنیم و همچنین شلنگهای اکسیژن را که زدگی دارند را نگه نداریم و سریعاً شلنگهای اکسیژن را عوض کنیم و یا هنگامی که می خواهید به جریان گاز سر بزنید شیر اکسیژن را باز نگذارید زیرا باعث هرگونه حادثه خواهد شد و در محفظه های بسته برای تهویه از هوا استفاده کنید و هرگز از اکسیژن استفاده نکنید. و برای تمیزکاری نیز از هوا استفاده کنید نه اکسیژن و هرگز لباس خود را با اکسیژن خالص تمیز نکنید زیرا ممکن است الکتریسیته ساکن در لباس یا جرقه ای باعث شعله ور شدن اکسیژن و سوختن شما شود.

اگر شما لباس خود را با اکسیژن تمیز کنید مثل این است که تمام لباس خود را آغشته به بنزین کرده باشید. همیشه مواضب باشید شیر اکسیژن را اشتباهی را بجای شیر هوا باز نکنید.

در اتصالات کپسول اکسیژن هرگز از روغن و گریس استفاده نکنید زیرا روغن با اکسیژن واکنش داده و تولید گرما می کند که این گرما باعث افزایش فشار سیلندر و انفجار می شود. مواظب باشید دست یا آچار و دستمال روغنی با دنده های شیر اکسیژن تماس پیدا نکند زیرا باعث انفجار کپسول اکسیژن می شود.

 

استیلن :

رایجترین سوخت برای جوشکاری استیلن است، که رنگ کپسول آن بلوطی است. ذخیره سازی درون آن بسیار پیچیده است کپسول از ماده ای منفذدار مانند زغال ولای سیلکا تشکیل شده است. این ماده با استیلن مایع پر می شود و می تواند 20 برابر وزن خود استیلن جذب نماید. اگر کپسول را عمودی نگه نداریم ممکن است استیلن به بیرون ریخته شود. مهره های شیر استیلن گام چپ گرد دارد در حالی که گام های شیر اکسیژن معمولی راست گرد هستند.

حداکثر فشار برای استفاده از گاز استیلن در مواقعی که از شلنگ معمولی لاستیکی استفاده می شود 15 پوند بر اینچ مربع است اما شما باید طبق مقررات ایمنی هر کشور این موارد را رعایت کنید.

از اتصالات و لوله ها یا آلیاژهای که بیش از 70%  مس در فلز آنها بکار رفته هرگز استفاده نکنید. زیرا مس با استیلن تولید استیلات مس می نماید که با ضربه می تواند منفجر شود، اگر مجبور به تعمیر هستید از وسایل مناسب استفاده نمایید.

ترکیب 100% استیلن (استیلن خالص) به آرامی می سوزد ولی ترکیب 82% استیلن با هوا ترکیبی انفجاری را تولید می کند که با رسیدن شعله منفجر می شود اما از همه خطرناک تر آن است که اگر ترکیب 2% استیلن با هوا داشته باشیم که در اثر نشتی استیلن و ترکیب با هوا بوجود می آید نیز بشدت قابل انفجار می باشد به همین علت برای نشت یابی باید از محلول رقیق تی پول استفاده نمود و هرگز از اتصالاتی که نشتی دارند استفاده ننمود.

استیلن بوی سیر می دهد و می توان با بوکشیدن از نشتی آن مطلع شد و هرگز نباید از شعله رو باز جهت نشت یابی استفاده کرد.

 

پروپان:

کپسول پروپان به رنگ قرمز است (طبق استاندارد انگلیس) و تمام مقررات ایمنی که در مورد  کپسول های اکسیژن و استیلن رعایت می شود برای این نوع گاز نیز باید رعایت نمود.

گاز پروپان بوی ماهی می دهد و در برش از پروپان استفاده می شود و موارد مصرف دیگر آن در آشپزی و برای روشنای و گرم کردن می باشد. بنابراین کپسول پروپان را باید بصورت ایستاده (عمودی) نگهداری کرد زیرا همانند استیلن ممکن است به بیرون بریزد.

پروپان به صورت مخلوط 2%تا 9% با هوا ماده قابل انفجار تولید می کند که با رسیدن شعله به آن منفجر می شود.

پروپان از هوا سنگین تر و بی رنگ است در صورت نشت کردن در سطح پایین قرار گرفته و خطر انفجار بوجود می آید. پروپان همیشه به پایین ترین محل ممکن می رود بنابراین پروپان نباید هرگز در زیر زمین نگهداری شود زیرا گاز نشت شده نمی تواند پخش شود و همچنین کپسول پروپان را نباید به مکان های گود برد زیرا ممکن است شما سالم بیرون بروید ولی گاز بجا مانده خطری برای سایرین خواهد بود. (درکشتی ها گاز پروپان به قسمت پایین کشتی رفته و همان جا می ماند).

 

نحوه استفاده از وسایل جانبی جوشکاری و برشکاری :

برای استفاده از استیلن و پروپان در جوشکاری و برشکاری باید نازل مخصوص و مناسب هر گاز را استفاده نمود و دستورالعمل کارخانه سازنده را مطالعه کرد.

فیتینگ های ( فشارسنج ) درست برای گاز مورد نظر بکار بگیرید، ممکن است که فشارسنج اکسیژن موادی داشته باشد که در برخورد با استیلن باعث انفجار شود یا بالعکس.

شیلنگ های مورد استفاده باید دارای ضخامت و استحکام مناسب در مقابل ضربه وتاشدن و فشار باشد.

در انگلستان شیلنگ به رنگ آبی برای اکسیژن، قرمز برای استیلن و نارنجی برای پروپان مورد استفاده قرار می گیرد.

 

قبل از شروع به کاربا کپسول :

 از بسته بودن شیر روی کپسول ها اطمینان حاصل نمایید که دنده های کپسول ها تمیز و عاری از خاک، آشغال و چربی است. این موارد ممکن است موجب گیر کردن و یا خراب شدن پیچ ها شوند، در مورد اکسیژن نباید اثری از چربی وجود داشته باشد.

باز کردن شیر برای یک لحظه میتواند خاک ها و گرد و غبار را دور کند ولی باید فقط یک لحظه شیر را باز نمود، قبل از این کار نیز نباید شعله ای روشن باشد. (مثلاً در حال سیگار کشیدن نباشید).

پس از اینکار می توانید رگلاتور را نصب نمایید، برای نصب ریگلاتور از آچار مناسب استفاده نمایید تا مهره ها آسیب نبینند. مهره اکسیژن راست گرد است و ( هم جهت عقربه های ساعت ) و مهره سوخت چپ گرد است (خلاف جهت عقربه های ساعت ). شیلنگ ها را به رگلاتور و مشعل وصل نمایید، یادتان باشد برای اتصالات از بست های مناسب استفاده کنید. نازل مشعل باید سالم و آماده برای کار باشد.

برای استفاده ابتدا شیر کپسول اکسیژن را باز کنید (حتماً باید شیر کپسول به آسانی باز شود در غیر این صورت شیرمعیوب است و می بایست شیر تعویض شود)

با باز شدن شیر فشار ریگلاتور را تنظیم نمایید، شیر گاز سوخت بر روی مشعل را باز نموده و شیر روی ریگلاتور را باز نمایید تا فشارسنج فشار مناسب را نشان دهد سپس شیر سوخت را بر روی مشعل ببندید. همین کار را در مورد اکسیژن انجام دهید .قبل از شروع کار دقت نمایید حتماً             کپسول ها دارای فشار کافی باشند تا در حین کار خالی نشوند.

آخرین مرحله خالی کردن هر شیلنگ از هوا است، این کار با باز کردن هر شیر مشعل برای چند لحظه صورت می گیرد. فندک می بایست عمود بر مشعل قرار گیرد، اگر بالای مشعل قرار گیرد گاز ممکن است باعث flood کردن فندک شود، یعنی ناگهان شعله ور می شود و یا در دست منفجر می گردد. پس شیر سوخت را باز کرده و فندک را عمود بر نازل بزنید اگر شعله سفید استیلن را            می بینید، آنگاه گاز را ببندید تا شعله دود نکند و پس از آن شیر اکسیژن را باز کنید و شعله را متناسب با کار خود تنظیم کنید این کار را نمی توان سرسری گرفت.

در هنگام کار باید نفر از کفش ایمنی و پیشبند ایمنی که از پاها و بدنش و عینک ایمنی که از چشمانش محافظت می کند استفاده نماید.

در پایان کار گاز استیلن وگاز اکسیژن را ببندید و شیر کپسول ها را نیز ببندید سپس یکبار دیگر چک کنید که شیرهای مشعل بسته باشند شیلنگها را هم تخلیه کرده و آنگاه فشار را قطع کنید.

تست فشار درون کپسول ها و تنظیم کردن شعله و تخلیه درون شیلنگ ها این سه مورد بسیار مهم هستند و باید دقت کرد که صحیح انجام شود تا از بروز هرگونه حادثه ای جلوگیری شود.

 

عمل برگشت  (BACK FEEKING (:

این عمل زمانی بوجود می آید یا اینکه این خطر زمانی رخ می دهد که گاز اکسیژن وارد شیلنگ استیلن و یا گاز استیلن وارد شیلنگ اکسیژن بشود که در هر دو صورت مخلوطی 82 (% استیلن وهوا) بوجود می آید که باعث انفجار می شود فکر می کنید اتفاق چگونه بوجود می آید. 

 

 

 

روشهای عمل برگشت :

این اتفاق به روشهای گوناگون بوجود می آید مثلاً فرض کنیم یکی از کپسول ها خالی شود و شما در بستن شیر مشعل غفلت کنید و گاز تحت فشار درون کپسول پر با زور وارد شیلنگ خالی شده و مخلوط بوجود می آید (در شیلنگ بدون فشار) و به همین دلیل باید محتوای کپسول را چک کنید و یا به دلیلی ممکن است روش صحیح باز و بسته کردن شیرها را درست انجام ندهید.

نکاتی دیگر  :

هرگز شیلنگ ها را بین پاهای خود قرار ندهید زیرا در صورت آتش گرفتن شلنگ ها شما به شدت آسیب می بینید.

هرگز شیلنگ ها را به دور کپسول نپیچانید سوختن شیلنگ ها می توان تا حد خطرناکی کپسول را داغ کند اگر چنین حالتی پیش آمد ریگلاتور و شیلنگ ها را از کپسول دور کنید و همچنین کپسول اکسیژن را دور کرده وکپسول استیلن را به بیرون برده با آب خنک کنید و کپسول را هرگز مورد استفاده قرار نداده و به شرکت سازنده برگردانید.

 

تجهیزات ایمنی نصب شده بر روی دستگاه جوشکاری (دستگاه هوا برش):

مهمترین اصل برای ایمن سازی جوشکاری خود جوشکار است اما برای ایمنی بیشتر یک سری قطعات بروی دستگاه نصب می شود مانند:

الف: رگلاتورهای مجهز به فیلتر فلزی که غبار گاز را گرفته و سرعت آن را کاهش داده و زمان احتمال خطر حادثه حریق را تا 95% کاهش می دهد.

ب: اغلب رگلاتورها سوپاپ اطمینان داشته ولی بعضی از آنها دارای حفاظ اضافی هستند تا اگر سوپاپ عمل نکرد فشار کپسول از طریق دیافراگم کاهش یابد و کلاهک سالم بر روی بدنه باقی             بماند در غیر این صورت مثل گلوله پرتاب می شود.

ت: چک کننده شیرهای شیلنگ ها مانند شیرهای یک طرفه عمل می کند و باعث می شوند که خطر برگشت گاز از بین برود.

ج : توقیف کننده برگشت گاز BACK FEEDING ARRESTER

که از پیچیده ترین دستگاه ایمنی در جوشکاری است و مانع بازگشت شعله می شود و روی رگلاتور نصب شده و خیلی سریع شعله را خاموش کرده و مانع آسیب دیدن رگلاتور می شود و همچنین وقتی فشار از طرف مقابل زیاد می شود جریان گاز را قطع می کند.

وقتی جوشکاردر مکانی نامناسب مشغول کار باشد و شیلنگ ها مشتعل بشوند، حریق زودتر از آنکه جوشکار به شیرها برسد و شیرها را ببندد، به کپسول می رسد و باعث انفجار می شود. اما اگر دستگاه مانع برگشت شعله بر روی کپسول نصب باشد دستگاه آنی به کار افتاده و شعله را قطع می نماید و تا زمان درست نکردن آن دستگاه بکار نمی افتد.

وسایلی که برای ایمنی طراحی گردیده اند آخرین دفاع شما در برابر بی توجهی خود شما بوده ولی بهتر است هرگز بی توجه نباشید.

 

        

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

+   امین زمزم ; ۱:٠٧ ‎ب.ظ ; دوشنبه ٢٧ مهر ،۱۳۸۸

به پرشین بلاگ خوش آمدید

بنام خدا

كاربر گرامي

با سلام و احترام

پيوستن شما را به خانواده بزرگ وبلاگنويسان فارسي خوش آمد ميگوييم.
شما ميتوانيد براي آشنايي بيشتر با خدمات سايت به آدرس هاي زير مراجعه كنيد:

http://help.persianblog.ir براي راهنمايي و آموزش
http://news.persianblog.ir اخبار سايت براي اطلاع از
http://fans.persianblog.ir براي همكاري داوطلبانه در وبلاگستان
http://persianblog.ir/ourteam.aspx اسامي و لينك وبلاگ هاي تيم مديران سايت

در صورت بروز هر گونه مشكل در استفاده از خدمات سايت ميتوانيد با پست الكترونيكي :
support[at]persianblog.ir

و در صورت مشاهده تخلف با آدرس الكترونيكي
abuse[at]persianblog.ir
تماس حاصل فرماييد.

همچنين پيشنهاد ميكنيم با عضويت در جامعه مجازي ماي پرديس از خدمات اين سايت ارزشمند استفاده كنيد:
http://mypardis.com


با تشكر

مدير گروه سايتهاي پرشين بلاگ
مهدي بوترابي

http://ariagostar.com

+   پرشین بلاگ ; ۱:٠٥ ‎ب.ظ ; دوشنبه ٢٧ مهر ،۱۳۸۸

صفحه قبل →
design by macromediax ; Powered by PersianBlog.ir